Σύνδεση μέσω Ιδρυματικού Λογαριασμούκαι τεχνικές αναζήτησης στις βάσεις τωνTaylor & Francis, Science Direct και Emerald Insight

Ένας σύντομος οδηγός τριών βίντεο για την σύνδεση στις συγκεκριμένες βάσεις μέσω του Ιδρυματικού Λογαριασμού. Επιπλέον, μερικές βασικές τεχνικές αναζήτησης στο Google Scholar που μπορούν εν μέρει να εφαρμοσθούν και στις συγκεκριμένες βάσεις.

Ιδρυματική Σύνδεση

Αρχικά συνδεόμαστε στην ηλεκτρονική βάση πλήρους κειμένου των Taylor & Francis Online (tandfonline.com). Για την συγκεκριμένη βάση πηγαίνουμε αρχικά στο "Log In" σύνδεσμο. Από τις επιλογές επιλέγουμε το σύστημα "Shibboleth", περιμένουμε να φορτώσει και έπειτα από το πλαίσιο "Filter by Region" επιλέγουμε το "Hellenic Academic Libraries Link (Heal-link)". Από την πλέον περιορισμένη λίστα επιλέγουμε για παράδειγμα το "Technological Educational Institute of Kavala", το οποίο μας κατευθύνει στην ιδρυματική ιστοσελίδα όπου πρέπει να συνδεθούμε με τα ιδρυματικά μας στοιχεία. Μετά την ανακατεύθυνση που ακολουθεί, και εφόσον εμφανίζεται κάπου το αναγνωριστικό του ιδρύματος ή της Heal-link, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την βάση.

Η λογική είναι η ίδια και στην βάση του Science Direct (sciencedirect.com), ωστόσο από εκεί  πηγαίνουμε στο "Sign In" και επιλέγουμε τον σύνδεσμο "Other Institution". Αναγνωρίζουμε από την λίστα το ελλαδικό αντικείμενο, στην προκείμενη περίπτωση το "GRNET AAI Federation" και εντοπίζουμε από την λίστα πιο κάτω το ίδρυμα μας. Για παράδειγμα εδώ: "Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης". Ανακατευθυνόμαστε πάλι στην ιδρυματική σελίδα. Όπως στο συγκεκριμένο βίντεο, εφόσον έχουμε ήδη συνδεθεί (και δεδομένου ότι δεν έχουν λήξει τα αναγνωριστικά cookies) δεν χρειάζεται να εισάγουμε ξανά τα στοιχεία μας.

Στην βάση Emerald Insight (emeraldinsight.com) πηγαίνουμε στον σύνδεσμο "Log In" και από εκεί επιλέγουμε το "Shibboleth" και από την λίστα της επόμενης σελίδας "Hellenic Academic Libraries" και π.χ. "Technological Educational Institute of Kavala".

Τεχνικές Αναζήτησης 

Το υλικό και των τριών βάσεων πλήρους κειμένου, καθώς και πολλών άλλων, είναι προσιτό από τον Μελετητή της Google (scholar.google.com). Αρκετά από αυτά ενδεχομένως να είναι προσιτά και χωρίς ιδρυματική σύνδεση, και η δυνατότητα συγκεντρωμένων αποτελεσμάτων, καθώς και η δυνατότητα αποθήκευσης τους καθιστά την έρευνα πολύ ευκολότερη. Ωστόσο, ο Μελετητής ως μηχανή αναζήτησης υστερεί σε αρκετούς τρόπους όσον αφορά το πως μπορεί να γίνει η αναζήτηση και σε τι είδους πεδία. Συγκεκριμένες οδηγίες για την κάθε βάση δίνονται και στις ιστοσελίδες τους: Taylor & Francis, Science Direct, Emerald Insight. Δεν λειτουργούν όλες οι βάσεις με τους ίδιους τρόπους, αν και πολλά στοιχεία είναι κοινά.

Σημαντική διευκόλυνση στις αναζητήσεις είναι οι συντελεστές Boolean "AND", "OR" και "NOT" (γράφονται μόνο στα αγγλικά και αποκλειστικά κεφαλαία αλλιώς αγνοούνται) οι οποίοι έχουν εφαρμογή σε όλες τις μηχανές αναζήτησης. Σε όλες τις μηχανές αναζήτησης οι όροι που διαχωρίζονται με κενό υπολογίζονται ως έχοντες το "AND" ανάμεσα τους. Στο παράδειγμα από κάτω γίνεται η εξής αναζήτηση:

 Ο Μελετητής θα επιστρέψει αποτελέσματα που περιέχουν είτε την φράση "digital repositories" είτε την φράση "electronic repositories". Αναζήτηση με φράση γίνεται σηματοδοτώντας την αρχή και το τέλος της φράσης με εισαγωγικά ("), οπότε η μηχανή αναζήτησης ψάχνει ακριβώς το κείμενο που είναι ανάμεσα τους. Τα εισαγωγικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στις τρεις βάσεις.

Ο Μελετητής δίνει μεταξύ άλλων και την δυνατότητα αναζήτησης βάσει συγγραφέα, βάζοντας τον όρο αμέσως μετά την πρόθεση "author:". Με την χρήση εισαγωγικών μπορεί να γίνει ακριβέστερη αναζήτηση και η συγκεκριμένη μηχανή αναζήτησης αναγνωρίζει τα αρχικά των ονομάτων. Όπως και στο παράδειγμα ενδέχεται ο Μελετητής να έχει προφίλ δημοσιεύσεων για τον συγγραφέα, οπότε είναι δυνατό να προβληθούν οι δημοσιεύσεις του σε χρονολογική σειρά.

 Άλλη μια πρόθεση μπορεί να είναι το "intitle:" όπου περιορίζεται η αναζήτηση στους τίτλους των ιστοσελίδων. Συχνά ο τίτλος του περιοδικού και του άρθρου βρίσκονται και στον τίτλο της ιστοσελίδας όπου βρίσκονται, αλλά αυτό δεν είναι πάντα δεδομένο. Παρόμοια πρόθεση είναι το "inurl:" όπου περιορίζεται η αναζήτηση στις διευθύνσεις URL των ιστότοπων. Υπάρχει επίσης η πρόθεση "site:" όπου μπορεί να περιοριστεί η αναζήτηση σε συγκεκριμένα domains όπως για παράδειγμα το Google Books (με αναζήτηση για "site:books.google.com"), στο πανεπιστημιακό αποθετήριο Λύκηθος του Πανεπιστημίου Κύπρου (με αναζήτηση για "site:lekythos.library.ucy.ac.cy") ή τις ελληνόγλωσσες ψηφιακές περιοδικές εκδόσεις του ΕΚΤ (με αναζήτηση για "site:ejournals.epublishing.ekt.gr").

Για αναζήτηση σε όλες τις ελληνόγλωσσες εκδόσεις του ΕΚΤ από την ιστοσελίδα του, εδώ. Για την λίστα με το ψηφιακό του περιεχόμενο και άλλες υπηρεσίες του ΕΚΤ, εδώ.

Σημειώνεται πως τα αποτελέσματα της κάθε μηχανής διαφέρουν, οπότε είναι σημαντικό το που επιλέγεται να αναζητηθεί τι. Επιπλέον τα αλγοριθμικά κριτήρια της κάθε μηχανής δεν είναι πάντα διαφανή. Ως παράδειγμα, μια αναζήτηση για τον όρο "εκφοβισμός" στο ελληνόγλωσσο υλικό του ΕΚΤ από τον ιστότοπο του επιφέρει ανάκτηση 17 στοιχείων (για άρθρα περιοδικών). Η ίδια αναζήτηση από την μηχανή του Μελετητή επιφέρει 14 αποτελέσματα και με διαφορετική σειρά εμφάνισης. Παρόμοιες διαφορές ισχύουν φυσικά και για τις βάσεις αλλά και κάθε αποθετήριο. Εκτός αυτού ο Μελετητής πραγματοποιεί αναζήτηση σε βάσεις και ιστότοπους με τους οποίους συνεργάζεται ή παρέχουν πρόσβαση, πολλές φορές ακόμη και από μη επιστημονικούς ή επίσημους. Για παράδειγμα δεν πραγματοποιεί αναζήτηση σε όλα τα ψηφιακά αποθετήρια του ΕΚΤ, αλλά στο Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών έχει πρόσβαση.

Φίλτρα Αναζήτησης

Ανάλογα με τις πρακτικές της κάθε βάσης πλήρους κειμένου είναι δυνατό το "φιλτράρισμα" των αποτελεσμάτων, κάτι που μπορεί να μειώσει δραστικά και προς όφελος του ερευνητή τα ανακτηθέντα αποτελέσματα της αναζήτησης.

Φίλτρα στην Taylor & Francis

Αρχικά, δίνεται η δυνατότητα να εξαιρεθεί από τα αποτελέσματα της αναζήτησης περιεχόμενο στο οποίο δεν έχουμε πρόσβαση. Έπειτα είναι δυνατός ο περιορισμός των αποτελεσμάτων σε συγκεκριμένα περιοδικά (ή βιβλία και έργα αναφοράς) αλλά και σε χρονική βάση.

Φίλτρα στην Science Direct

Φίλτρα στην Emerald Insight

Στο περιβάλλον προχωρημένης αναζήτησης (Advanced Search) των βάσεων Science Direct και Emerald Insight δίνονται επιλογές για εισαγωγή όρων/φράσεων σε πολλά πεδία και φίλτρα. Συνηθισμένα πεδία για τον περιορισμό των αποτελεσμάτων είναι η αναζήτηση στην Επιτομή/Σύνοψη (Abstract), στον Τίτλο, τις Λέξεις-Κλειδιά. Η Emerald Insight συγκεκριμένα μπορεί να φιλτράρει τα αποτελέσματα για άρθρα με Μελέτες Περίπτωσης (Case Studies) ενώ η Science Direct περιλαμβάνει περιορισμό ανά κλάδο αλλά και στα βιβλία (όπου θα δίνεται πρόσβαση σε συγκεκριμένα κεφάλαια ή λήμματα) ή στα περιοδικά που περιέχει.

Προχωρημένη Αναζήτηση στην Science Direct

Προχωρημένη Αναζήτηση στην Emerald Insight

Είναι επίσης δυνατό μετά την ανάγνωση των οδηγών της κάθε βάσης να πραγματοποιούνται προχωρημένες αναζητήσεις απευθείας, όπως στο παρακάτω παράδειγμα. Στην Taylor & Francis μπορεί να χρησιμοποιηθεί η πρόθεση "abstract:" και "title:" για αναζητήσεις στην Επιτομή/Σύνοψη και τον Τίτλο αντίστοιχα. Και στις τρεις βάσεις μετά από κάθε αναζήτηση, δίπλα στα αποτελέσματα παρατίθεται η φόρμουλα της αναζήτησης.

 

Αποτελέσματα Μελετητή

Κάτω από το κάθε στοιχείο της σελίδας των αποτελεσμάτων περιλαμβάνονται επιλογές.

• Όλες οι Ν εκδοχές: ανοίγει σελίδα με διαφορετικές εκδοχές και σημεία πρόσβασης του αντικειμένου. Είναι δυνατό να εμφανίσει επιλογές πρόσβασης που δεν εμφανίζονται αρχικά ή εναλλακτικούς συνδέσμους σε περίπτωση που ο αρχικός δεν λειτουργεί.
• Εισαγωγή στο Refman: εφόσον υπάρχει κάποιο πρόγραμμα διαχείρισης βιβλιογραφικών αναφορών όπως το Zotero (το οποίο διατίθεται δωρεάν και ως πρόσθετο του Firefox ή αυτόνομο πρόγραμμα), το Refman ή κάποιο άλλο, γίνεται λήψη των στοιχείων ώστε να αυτοματοποιείται η σύνταξη βιβλιογραφίας και οργάνωσης των άρθρων.
• Παράθεση: το ίδιο, με περισσότερες επιλογές.
• Αποθήκευση: εφόσον υπάρχει λογαριασμός Google ο μελετητής μπορεί να θυμάται τα αντικείμενα της επιλογής μας.
• Προσωρινά Αποθηκευμένη: ενδέχεται η Google να έχει κρατήσει την σελίδα προέλευσης του αντικειμένου σε μορφή back-up.

 Επιπλέον, όχι σε όλα τα άρθρα, ο Μελετητής παρέχει τις επιλογές προβολής των άρθρων στα οποία γίνεται χρήση του αντικειμένου (δηλαδή ως πηγή έχει παρατεθεί και υπάρχει στην βιβλιογραφία του) με το "Γίνεται αναφορά σε Ν", ενώ με την επιλογή "Σχετικά άρθρα" θα εμφανίσει 100 αποτελέσματα που αναγνωρίζει πως έχουν θεματική ομοιότητα. Και οι δυο επιλογές μπορούν να οδηγήσουν σε περισσότερα αποτελέσματα που ίσως δεν θα ανακτούνταν με τις αναζητήσεις του ερευνητή.

Μαζική Κουλτούρα για Παιδιά και Βιβλιοθήκες

Από το "Ημερολόγιο Ενός Σπασίκλα" του Jeff Kinney.
Προωθείται σε παιδιά 9-13 ετών.

Η συντηρητική κριτική στην μαζική κουλτούρα αντιλαμβάνεται το πρόβλημα ως ηθικό: η μαζική κουλτούρα αντιτίθεται στην παράδοση, στις παραδοσιακές αξίες, δεν σχετίζεται με τα παραδοσιακά ήθη και έθιμα, είναι "ξεπεσμός". Το πρόβλημα της με το παραπάνω απόσπασμα πιθανότατα περιορίζεται στο ότι παιδιά 9-13 ετών δεν πρέπει να εκτίθενται σε "κακές λέξεις" όπως το "αδερφάρα" (στα αγγλικά ήταν το ελαφρώς ηπιότερο "sissy"). Ίσως όμως το πρόβλημα δεν είναι πως τα παιδιά διαβάζουν λέξεις κακού γούστου που ούτως ή άλλως θα μάθουν αργά ή γρήγορα (αν δεν έχουν ήδη) αλλά το ότι πίσω από αυτές τις λέξεις συγκροτούνται αθροιστικά αναπαραστάσεις της κοινωνίας, πρότυπα συμπεριφοράς και σκέψης που διατίθενται για μίμηση, που διαμορφώνουν τις αντιλήψεις του αναγνώστη για τον κόσμο. Ακόμη και στην υποθετική περίπτωση όπου ο Kinney σατιρίζει την πραγματικότητα (αμφίβολο, καθώς το συγκεκριμένο απόσπασμα αποτελεί ακραίο δείγμα που ανακάλυψα τυχαία, αλλά όχι μοναδικό στην σειρά), γίνεται αυτή η σάτιρα κατανοητή από τα παιδιά;

Οι παιδαγωγικές προεκτάσεις του κατά πόσο και πως (και αν;) τα μηνύματα των Μέσων επιδρούν στα παιδιά είναι θέμα πολύ μεγάλο για μια ανάρτηση ιστολογίου και η συζήτηση στην επιστημονική κοινότητα για τις επιδράσεις αυτές δεν έχει ολωσδιόλου τελειώσει. Το πρόβλημα  όμως είναι μεγαλύτερο, έγκειται στην μαζική κουλτούρα, και δεν έχει εύκολες απαντήσεις. Αυτό που θέλω επίσης να επισημάνω είναι πως έχουν επιλεγεί τα πιο "ακραία" δείγματα αλλά δεν είναι απομονωμένα από το πλαίσιο τους (γιατί δεν υπάρχει, αν υπάρχει αναφέρεται) και δεν είναι περιπτώσεις όπου το μήνυμα "ακυρώνεται" έπειτα περνώντας από αξιολόγηση ή κάποια διδακτική εμπειρία.

προφάσεις

Αρχικά, μια ανάλυση του πρώτου δείγματος: ο κεντρικός ήρωας της σειράς Ημερολόγιο Ενός Σπασίκλα θεωρεί (όπως και ο αδερφός του) πως το να κρατά κανείς ημερολόγιο (όπως η μητέρα του συνιστά) τον εκθέτει στους άλλους (εφόσον γίνει γνωστό) οι οποίοι μπορούν να καταλήξουν σε "λάθος συμπεράσματα" για εκείνον, να τον παρεξηγήσουν. Ως παράδειγμα ο ήρωας παραθέτει την αντίδραση του μεγαλύτερου αδερφού του, η οποία είναι ουσιαστικά προπηλακισμός και "αθώα" βία (στην συγκεκριμένη περίσταση). Στον ίδιο τόμο ο ίδιος λέει σε έναν φίλο του πως ένας μουσικός δίσκος που αγόρασε είναι "για κοριτσάκια". Αργότερα αποζητεί να αποκτήσει φιλενάδα δι' αλληλογραφίας, κατηγορηματικά μιμούμενος τον αδερφό του (ανεπιτυχώς, γιατί τον αναγκάζουν να γράφει σε ένα αγόρι, προς απογοήτευση του). Ο αδερφός του, όπως είχε προβλέψει ο ήρωας, αντιδρά αρνητικά σε αυτό που αντιλαμβάνεται ως θηλυπρέπεια. Ο ίδιος αντιδρά έτσι στον φίλο του. Αυτά τα γεγονότα έχουν μόνο μια ρητή επίδραση στον ήρωα: σκέφτεται πως πρέπει να κρύψει την "θηλυπρέπεια" του και ενοχλείται επειδή ο φίλος του έχει έναν τέτοιο μουσικό ως πρότυπο και δεν θέλει να ακούσει τις αντιρρήσεις του. Στο σύμπαν του Σπασίκλα το αρσενικό και το θηλυκό είναι μια αυστηρά καθορισμένη δυαδικότητα χωρίς γκρίζες ζώνες ή συμβιβασμούς στους ανταγωνισμούς μεταξύ των δυο, που φαίνονται και μεταξύ των γονιών τους.

Στο ίδιο τεύχος μαθαίνουμε πως ο μικρότερος αδελφός του ήρωα ζωγράφισε δυο μέλη της οικογένειας να μαλώνουν και τον ίδιο ανάμεσα τους να κλαίει, πως αυτό ανησύχησε τους γονείς του και πως ο ίδιος γνωρίζει ότι στην πραγματικότητα η ζωγραφιά απεικόνιζε εκείνον και τον μεγάλο αδελφό του. Όπως και άλλα οικογενειακά θέματα αυτό δεν φαίνεται να αγγίζει τον ήρωα με οποιονδήποτε τρόπο και η καταγραφή αβάσταχτα ελαφρών, συνηθέστερα αντιληπτών ως ενοχλητικών ή αδιάφορων, γεγονότων και πληροφοριών της καθημερινότητας του συνεχίζεται ακάθεκτη στην διήγηση. Παραδόξως, ο τραγουδιστής "για κοριτσάκια" που ακούει ο φίλος του λέει πως "πρέπει να ακούς τους γονείς σου και να ακολουθείς τα όνειρα σου", ενώ ο σχεδόν ομοφοβικός αδελφός (στην ελληνική μετάφραση τουλάχιστον) του ήρωα είναι "κακό παιδί" και σε συγκρότημα heavy metal, τοποθετώντας κατά κάποιον τρόπο τον ίδιο, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε, μεταξύ δυο ακροτήτων. Πιθανότατα γιατί είναι εύκολο να ταυτιστεί ο αναγνώστης με έναν πρωταγωνιστή  μη-ήρωα, έναν εκπρόσωπο της άβουλης μετριότητας που κυρίως αναφέρεται παθητικά στο τι κάνουν οι άλλοι και αυτό μονίμως καθορίζεται από τους άλλους (με εξαίρεση λίγες εκδηλώσεις ελαφρούς τραμπουκισμού).

Κατά ομολογία του, ο ήρωας πειράζει τους ασθενέστερους του επειδή είναι ο ίδιος στον πάτο της τροφικής αλυσίδας του σχολείου. Η παθητικότητα και η μη δυνατότητα αλλαγής των περιστάσεων επίσης δηλώνεται κατηγορηματικά από τον ίδιο τον ήρωα μετά από ένα περιστατικό βιαιοπραγίας μεταξύ τους με άλλη πρόφαση. Ο ήρωας είναι γενικά εγωκεντρικός, αμετανόητος, ζηλιάρης, καχύποπτος, επικριτικός, προκατειλημμένος... όλα αυτά δεν θα ήταν προβληματικά αν υπήρχε κάποιο ενδογενές στην διήγηση σημείο αυτοκριτικής, όπως κάποιο επιμύθιο, κάποια εσωτερική εστίαση με αξιολογικούς συλλογισμούς του ή οτιδήποτε κριτικό ως προς τα ελαττώματα που επιδεικνύει (η κριτική, συναισθηματικά φορτισμένη ή όχι, είναι πάντα προς τους άλλους). Ο ήρωας δεν μαθαίνει, δεν αναπτύσσεται, οι τιμωρίες που κάθε τόσο τυχαίνει να λάβει συχνά δεν χαρακτηρίζονται καν σαν αρνητικά γεγονότα. Τα γεγονότα όμως συχνά δεν επιδρούν στον χαρακτήρα του, όσος λόγος μπορεί να γίνει για χαρακτήρα, που είναι ένας αβαθής, κυνικός εγωιστής: σχεδόν ποτέ δεν έχει στόχους ή επιθυμίες ή πιστεύω, δεν περνάει από δοκιμασίες και δεν υπερβαίνει καταστάσεις και τον εαυτό του. Σε σύγκριση με τους πιο κλασσικούς ήρωες του παραμυθιού είναι σχεδόν αντι-ήρωας, αλλά χωρίς την κριτική αντίθεση στην κοινωνία που τον περιβάλει.

εγωκεντρισμός, κυνισμός και απάθεια

Πιθανότατα όλα αυτά να είναι εύληπτα και ξεκαρδιστικά για παιδιά Δημοτικού ή Γυμνασίου, το πιθανότερο είναι πως ταυτίζονται και αρκετά μαζί του, ακόμη και για ενήλικες που διασκεδάζουν με την "ανθρωπιά" του ήρωα. Αυτή η ιδιότητα σίγουρα βοηθάει ένα έργο να γίνει δημοφιλές και να έχει καλές πωλήσεις, αλλά ως λογοτεχνία για παιδιά πως αξιολογείται στον τομέα της ωφελιμότητας και της ψυχαγωγίας (με την έννοια της πρόσληψης εμπειριών που επηρεάζουν θετικά την ψυχική υγεία, διευρύνουν ορίζοντες κ.τ.λ.); Ένα ολόκληρο βιβλίο γραμμένο σαν μακρόστενο ανέκδοτο, με το ανάλογο λεξιλόγιο (ή μάλλον έλλειψη λεξιλογίου); Με όσο δυνατόν λιγότερη ενδοσκόπηση και συναίσθημα, ενώ είναι ημερολόγιο; Δεν είναι ένα μεγάλο πισωγύρισμα αυτό από την νοοτροπία που υπήρχε για τα παιδικά βιβλία (πως πρέπει να είναι διδακτικά, πληροφοριακά, να διεγείρουν την φαντασία, να δίνουν πρότυπα και συγκινήσεις) σε προηγούμενους αιώνες;

Παράδειγμα. Να μια πολύ πρόχειρη κωδικοποίηση των πρώτων σελίδων του δεύτερου τόμου. ΑΘ είναι οποιεσδήποτε αναφορές σε θηλυκά ή θηλυκότητα, το ΣΥΝ είναι όταν εκφράζεται οποιοδήποτε συναίσθημα (ακόμη και έμμεσα, με την ευρεία έννοια) ρητά (π.χ. "ήταν θλιβερό", "έκλαψα", "δεν καταλάβαινα").

σελίδα	περίσταση	σχέση	αναφορά
1	ΑΘ	Μητέρα	του πήρε και άλλο ημερολόγιο, "φαντάζομαι πως είναι περήφανη για τον εαυτό της", υποδηλώνεται η απροθυμία του ήρωα να το κάνει
1	ΑΘ	Αδερφός	το ημερολόγιο θα προκαλέσει τις "λάθος εντυπώσεις" σε όποιον το δει, ως παράδειγμα η αντίδραση (σκίτσο) του αδερφού του που του επιτίθεται γιατί είναι θηλυπρεπής ("αδερφάρα")
3	ΣΥΝ	Πατέρας	(κωμικό) ανησυχία για το που θα έπεφτε η σφαίρα του πιστολιού εκκίνησης, "αλλά αυτό που δεν μου είπε [ο πατέρας του, που τον αναγκάζει να πηγαίνει κολύμβηση] πως το όπλο εκκίνησης έριχνε άσφαιρα"
4	ΑΘ	Μητέρα	(σκίτσο) τον συγχαίρουν για ένα βραβείο: η μητέρα χαμογελάει, ο πατέρας του τον χτυπάει στην πλάτη, ο αδερφός του στέκεται κατσουφιασμένος
5	ΑΘ	Πατέρας(;)	(σκίτσο) ο ήρωας σε μια ομάδα "Water Jazz" απεικονιζόμενης ως αποτελούμενη αποκλειστικά από γυναίκες, στο κείμενο αναφέρει πως προσπάθησε να πείσει τον πατέρα του να τον αφήσει να κάνει αυτό αντί κολύμβησης, μα δεν τον άφησε
6	ΑΘ	Μητέρα	δεν του πήρε μαγιό τύπου μπόξερ, αλλά τον άφησε με το μαγιό του αδερφού του, τύπου speedo, λέγοντας (σκίτσο) πως οι φίλοι του θα τον ζηλεύουν επειδή θα είναι γρηγορότερος, στο σκίτσο τον κοροϊδεύουν
6	ΑΘ	Μητέρα	τον αναγκάζει να επιστρέφει με τον αδερφό του στο σπίτι με το σκεπτικό πως θα σταματήσουν να μαλώνουν, με αντίθετα αποτελέσματα κατά τον αφηγητή, "τρελή ιδέα"
9	ΣΥΝ	(έμμεσα) Πατέρας	ανυπομονεί να επιστρέψει στο σχολείο για να σταματήσει να πηγαίνει στην κολύμβηση που τον αναγκάζει ο Πατέρας
9-10	ΣΥΝ	Καμία	(κωμικό) (σκίτσο) απορία γιατί οι συμμαθητές του ,"συμπεριφέρονταν περίεργα" μέχρι που θυμάται πως είχε "μπίχλα" από ένα παιχνίδι που είχε ξεκινήσει πέρυσι
11	ΣΥΝ	Συμμαθητής	νιώθει καλά επειδή μπορεί να αντιγράψει από το εξυπνότερο παιδί της τάξης που κάθεται δίπλα του
12	ΣΥΝ, ΘΑ	Συμμαθητής	("υποθέτω πως") νιώθει άσχημα επειδή μαζί με τους συμμαθητές του πείραζαν ένα παιδί που ήταν καλός μαθητής μέχρι που έγινε κακός μαθητής (εξαιτίας τους), στην ίδια σελίδα λέει πως είναι δύσκολο να μην δεχθεί την αναγνώριση όταν κάποιος αναφέρει το τι έκαναν και (σκίτσο) χαμογελαστός εκμυστηρεύεται σε ένα κορίτσι πως εκείνος το ξεκίνησε
13	ΘΑ	Μητέρα	αναγκάζει τον ήρωα και τον αδερφό του να βοηθούν με τις δουλειές του σπιτιού (πλύσιμο πιάτων)
14-16	ΘΑ	Μητέρα, Πατέρας	όταν παραπονιέται στους γονείς του για το πως ο αδερφός του αποφεύγει την δουλειά εις βάρος του, εκείνοι δεν κάνουν τίποτα, επειδή, λέει, ανησυχούν για το πως ο μικρότερος αδερφός επηρεάζεται. Λέει πως για αυτό "το παίζουν" αγαπημένοι μπροστά του και εκμυστηρεύεται πως πλακώθηκε με τον αδερφό του τις προάλλες αλλά "η Μαμά και ο Μπαμπάς δεν χρειάζεται να το μάθουν"
16	ΣΥΝ	Κολλητός	"δεν ξέρω αν αυτό με κάνει κακό άτομο... αλλά είναι δύσκολο για εμένα να βρω ενδιαφέρον στις διακοπές άλλων ανθρώπων" (σκίτσο) αλλάζει θέμα ενώ ο φίλος του εξιστορεί
17	ΣΥΝ	Κολλητός	άλλος ένας λόγος που ο ήρωας, λέει, δεν νοιάζεται για τις διακοπές του, είναι επειδή ο Κολλητός του τον "πνίγει" με τις εξιστορήσεις του (στα αγγλικά "crams it down my throat")
17	ΣΥΝ	Κολλητός	άλλο ένα πράγμα που τον ενοχλεί είναι το ότι ο φίλος του υιοθετεί τις μόδες των χωρών όπου πηγαίνει
18	ΣΥΝ/ΑΘ	Κολλητός	τον ενοχλεί που ο φίλος του δεν θέλει να ακούσει κριτική για τον ξένο τραγουδιστή που ανακάλυψε, ο οποίος, κατά τον ήρωα "είναι για εξάχρονα κοριτσάκια"
19	ΑΘ	Αδερφός	ο αδερφός του είχε ένα κορίτσι από την Ολλανδία για φίλη δι' αλληλογραφίας για την οποία μαθαίνουμε πως (σκίτσο) της αρέσουν οι ηλιόλουστες μέρες και το παγωτό. Υπονοείται ίσως πως το έμαθε ψαχουλεύοντας κρυφά το συρτάρι του
20	ΣΥΝ/ΑΘ	Δασκάλα	η δασκάλα του δεν τον άφησε να αποκτήσει φίλο δι' αλληλογραφίας "ακριβώς όπως του Ρόντρικ" (του αδερφού του). Αυτό τον κάνει να μην περιμένει και πολλά από την εμπειρία
20	ΑΘ	Μητέρα	η Μητέρα του έβαλε τον αδερφό του να τον γυρίζει από το σχολείο όπως και από την κολύμβηση, κατά τον ήρωα αυτό σημαίνει πως δεν έμαθε το μάθημα της
21-23	ΑΘ	Μητέρα	(σκίτσο) τα αδέρφια πλακώνονται και η μητέρα τα βλέπει από το παράθυρο. Μετά τους βάζει να ζωγραφίσουν τι έκαναν λάθος, και ο ήρωας λέει πως θα πρέπει να σκεφτεί κάτι καλύτερο.
24	ΣΥΝ	Αδερφός	ο ήρωας εύχεται να είχε λίγη "βρώμα" για τον αδερφό του ώστε να μπορεί να τον εκβιάσει (επειδή εκείνος γνωρίζει κάποιο μυστικό του)
24	ΑΘ	Μητέρα	η Μητέρα του ανέθεσε στον πατέρα του να κάνει κάτι
25-26	ΑΘ	Μητέρα, Πατέρας	επειδή η Μητέρα τους ανέθεσε τα πιάτα, ο Πατέρας έχει χρόνο να παίζει με κάτι μινιατούρες, αλλά εκείνη θέλει να βλέπουν ρομαντικές κομεντί μαζί, και ο ήρωας λέει πως εκείνος περιμένει την πρώτη ευκαιρία να αποδράσει
30	ΑΘ, ΣΥΝ	Κολλητός, Πατέρας Κολλητού	επικοινωνώντας σε "κορακίστικα" ο ήρωας κοροϊδεύει τον πατέρα του Κολλητού λέγοντας πως μυρίζει σαν γυναίκα. Εκείνος τον στέλνει σπίτι του. (σκίτσο) Ο ήρωας έχει μια λυπημένη έκφραση έξω από το σπίτι
32-33	ΑΘ	Μητέρα, Πατέρας	ο αφηγητής λέει πως μια νύχτα που έβλεπαν ταινίες οι γονείς του ο Πατέρας του το έσκασε όταν η Μητέρα πήγε στο μπάνιο και όταν το αντιλήφθηκε τον έστειλε για ύπνο νωρίς (τον Πατέρα).
33-34	ΑΘ, ΣΥΝ	Κολλητός, Κορίτσια	ο ήρωας ενοχλείται που "κάτι κορίτσια" πλησίασαν τον Κολλητό του και "άρχισαν να του γλύφουν τα οπίσθια" δείχνοντας ενδιαφέρον για τα ταξίδια που εκείνος δεν ήθελε να ακούσει. Έπειτα φαίνεται να αλλάζει γνώμη (υπονοείται, ίσως, για να μπορέσει να μιλήσει στα κορίτσια;)
36	ΑΘ	Αόριστο	αναφορά σε ένα κορίτσι που είχε ψηφιστεί ως "το πιθανότερο να γίνει Ροκ Σταρ" στο σχολείο και ο ήρωας έχει την εντύπωση πως άκουσε ότι πήγε φυλακή
37-39	ΑΘ	Μητέρα	η Μητέρα του σταμάτησε τον Πατέρα του από το να φωνάζει την αστυνομία για κάτι έφηβους στην αυλή λέγοντας πως ήρθαν να ακούσουν τον αδερφό του, την μουσική του οποίου εκτιμούν. Ο ήρωας αμφισβητεί τα λεγόμενα της. Έπειτα όταν ο Πατέρας τους διώχνει έμμεσα η Μητέρα τον κατηγορεί πως έδιωξε σκόπιμα τους θαυμαστές του γιου τους.

 σεξισμός και σωβινισμός

Έχοντας διαβάσει το βιβλίο, αυτό είναι ένα πολύ αντιπροσωπευτικό δείγμα του ημερολογίου. Η πιο συχνές αναφορές σε θηλυκά ή θηλυκότητα προέρχονται από την σχέση του ήρωα με την μητέρα του. Αυτές, στο δείγμα, αλλά και σε ολόκληρο τον δεύτερο τόμο είναι κυρίως αρνητικές, ή ουδέτερες. Η Μητέρα του πάντα είναι η εξαναγκαστική κεφαλή του σπιτιού, μόνιμα αναφερόμενη ως έχουσα, για τον ήρωα, παράλογες απαιτήσεις ή ιδέες, φορέας ντροπής και αμηχανίας. Μετά έχουμε τις γενικές αναφορές στην "θηλυκότητα" αντικείμενο προς αποφυγή για τους κεντρικούς άρρενες της ιστορίας, ο,τι και αν είναι αυτή (π.χ. το να έχεις ημερολόγιο, Water Jazz;), τόσο για τον αδερφό του ήρωα, όσο και για τον πατέρα του που μάλλον ανησυχούν υπερβολικά για την αρρενωπότητα τους. Φαίνεται πως η ίδια η σειρά θέλει να ξεκαθαρίσει πως τα "διαχυτικά" ημερολόγια είναι για "αδερφάρες" γιατί αυτή η απεικόνιση του προπηλακισμού με τον χαρακτηρισμό επαναλαμβάνεται και στον πρώτο τόμο και στον δεύτερο, πρώτα με έναν τυχαίο και έπειτα με τον αδερφό του (ίσως και σε άλλους;). 

Τέλος, η στάση του ήρωα προς τα όμορφα ή διαθέσιμα κορίτσια (γιατί δεν έχουν άλλη ιδιότητα)  κυρίως είναι να χρησιμοποιεί τον Κολλητό του για να τις προσεγγίσει προσποιούμενος πως έχει τα ίδια ενδιαφέροντα (από τα οποία ενοχλείται ή τα χλευάζει) και έχουμε και μια ιδιαίτερα αλλόκοτη ανάλυση της εκδήλωσης ενδιαφέροντος εκ μέρους των κοριτσιών για αυτά, καθώς χωρίς αιτιολόγηση σχολιάζεται ως δόλια κολακεία (δηλαδή τα κορίτσια είναι δόλια, και μάλιστα χωρίς να αναφέρεται κάποιος λόγος, άρα μάλλον τα κορίτσια θεωρούνται γενικά υποκριτές με αόριστα κρυφά κίνητρα;). Από την άλλη, προς το τέλος του βιβλίου μετά από μια παρεξήγηση στο σχολείο του κυκλοφορεί η φήμη πως μπήκε στα αποδυτήρια των κοριτσιών (με σκίτσο να τον δείχνει ως νίντζα να τραβάει φωτογραφίες) και εκείνος το απολαμβάνει ως "στιγμή δόξας". Αναφέρει πως τα κορίτσια δεν ενθουσιάστηκαν με αυτό και πως θα δυσκολευτεί να βρει ραντεβού του Αγίου Βαλεντίνου.

Ο ήρωας ξεκαθαρίζει από τον πρώτο τόμο πως τα ημερολόγια,
όπου γράφει κανείς μεταξύ άλλων τι αισθάνεται,
είναι για αδερφάρες και αυτός δεν είναι "αδερφάρα",
δεν θέλει να πιστέψει κανείς πως είναι, οπότε δεν θα το κάνει.

Ο συναισθηματικός ορίζοντας του ήρωα στο ημερολόγιο του είναι στενότατος ακόμη και με τα χαλαρότερα κριτήρια του τι αποτελεί ρητή έκφραση συναισθήματος και στο μεγαλύτερο μέρος του κυριαρχείται από αρνητισμό χωρίς αιτία. Σπανίως εξηγείται ο κυνισμός του ήρωα, σπανίως εκδηλώνεται μαζί με κάποια αιτία. Και όμως, η αρνητικότητα αυτή είναι η βάση του χιούμορ της σειράς και μόνιμο χαρακτηριστικό των βιβλίων. Άλλο ένα βασικό, μόνιμο χαρακτηριστικό των βιβλίων είναι ο κομφορμισμός του ήρωα στα πρότυπα συμπεριφοράς των συνομηλίκων του, στον οποίο χρωστάει πιθανότατα και το μεγαλύτερο μέρος της όποιας συμπάθειας μπορεί να γεννήσει στον αναγνώστη. Όπως και κάθε άλλο κοινωνικό φαινόμενο, αυτός ο κομφορμισμός αντιμετωπίζεται μη κριτικά, ως αδιαμφισβήτητη κανονικότητα. Στο συγκεκριμένο θέμα η παρόμοια σειρά "Ημερολόγιο μιας Ξενέρωτης" φαίνεται να προβάλει περισσότερες αντιστάσεις, αν και όχι ιδιαίτερα εντυπωσιακές.

Ηλικιακά προσαρμοσμένο μεν, ξεδιάντροπο δε,
απόσταγμα κομπλεξικής αντρικής σοφίας:
"όλες οι γυναίκες είναι..."

το ευρύτερο πρόβλημα

Οφείλω να ομολογήσω πως άρχισα να γράφω για αυτά πιστεύοντας πως το βιβλίο ήταν απλά άλλο ένα δείγμα της σύγχρονης παιδικής λογοτεχνίας: ανούσιο μα διασκεδαστικό, άκακο. Αλλά αυτό το βιβλίο διαβάζεται από παιδιά που μπαίνουν (ή θα μπουν) στην εφηβεία, που πρόκειται να αποκτήσουν ευαισθησία για την κοινωνική τους θέση και για το αν αρέσουν, που θα νιώσουν την ανάγκη αναγνώρισης και ένταξης. Και αυτή η σειρά είναι best seller, ο συγγραφέας αναγνωρισμένος από τους TIMES ως έχων επιρροή σε εκατομμύρια παιδιά, και ίσως να αποτελεί ευκαιρία κοινωνικοποίησης. Διαβάζεται, πρόσεξα, και από αγόρια και από κορίτσια, τα οποία τι διαβάζουν ουσιαστικά; Ένα κορίτσι που το διαβάζει αυτό και βλέπει αναφορές στο φύλο της που το σκιαγραφούν ως βέβαιο αντικείμενο ενδιαφέροντος από τα αγόρια (οι συμμαθήτριες του ήρωα), μητρικά αυταρχικό (επικρατέστερο χαρακτηριστικό της μητέρας), εξωτερικά όμορφο (ως μοναδική αιτία για το ενδιαφέρον του ήρωα), υποκριτικό (αναίτια), μπελά (το κορίτσι στην φυλακή, το κορίτσι που χάλασε μια πόρτα στο σπίτι, η μητέρα), πως θα δει τον εαυτό του, τι ερεθίσματα λαμβάνει η ψυχολογία του όταν συναντά την μεταχείριση του φύλου του από τον ήρωα;  Τα αγόρια γιατί να διαβάζουν τις διηγήσεις ενός τέτοιου αγοριού που ουσιαστικά αναθεματίζει την συναισθηματική τους νοημοσύνη και επιδεικνύει για τον εαυτό του και το φύλο του τέτοια απαξίωση όπως όταν για να κάνει λίγη παρέα με κορίτσια υποκρίνεται πως έχει τα ίδια ενδιαφέροντα με τον Κολλητό του, τα οποία κυνικά κοροϊδεύει και απορρίπτει πρώτα, χωρίς να έχει κανένα δικό του; Το βέβαιο είναι πως ο Σπασίκλας δεν έχει τίποτε να προσφέρει εκτός από διασκέδαση ανάλογη ενός ανέκδοτου και ταύτιση με ένα κακομαθημένο παιδάκι που θα μπορούσε να εκπροσωπεί τα πιο αντικοινωνικά και ατομικιστικά ένστικτα οποιουδήποτε παιδιού, αλλά δυνητικά μπορεί να αποτελέσει κακή επιρροή.

Το πάρτυ εργένηδων που ανυπομονεί να παρακολουθήσει ο ήρωας.
Τι (φαντασιακά) κοιτάζει με τόση χαρά ανάμεσα στους ενήλικες;
"Τόσες σχετικές ταινίες" υποδηλώνουν μάλλον στριπτίζ.

μαζική κουλτούρα

Αναπόφευκτα οδηγούμαστε στο "και λοιπόν;".

Η συγκεκριμένη σειρά βιβλίων διαβάζεται από τα παιδιά, όχι από τους γονείς τους σε εκείνα. Είναι σχετικά ογκώδη βιβλία σε σχέση με τα παραμύθια που συνήθως διαβάζονται από εκείνους και επομένως ενδέχεται να μην υπάγονται σε ιδιαίτερο έλεγχο. Εκτός αυτού, είναι δημοφιλή, και όσον αφορά τις βιβλιοθήκες, αυτό συνεπάγεται συχνά το ότι πρέπει να είναι διαθέσιμα και εκεί. Το ότι έχουν ζήτηση ενδεχομένως να σημαίνει πως έχουν και αυξημένη τιμή. Πολλά μπορούν να ειπωθούν πάνω σε αυτούς τους άξονες, γενικεύοντας ίσως για τον ρόλο της μαζικής κουλτούρας και τις βιβλιοθήκες. Αναρωτιέται κανείς γιατί στο πληροφοριακό υλικό δίνεται έμφαση στην ποιότητα ενώ στο ψυχαγωγικό μπορεί να δίνεται έμφαση στην ζήτηση.

"...ο Kinney έχει δημιουργήσει έναν χαρακτήρα που γεννά ισχυρή εμπάθεια και σύνδεση, αν και λίγοι αναγνώστες θα συμφωνούσαν πως είναι σαν και εκείνον. Η μορφή σύντομων εγγραφών στο ημερολόγιο με εικόνες ανάμεσα τους σίγουρα θα προσελκύσει διστακτικούς αναγνώστες, θα μπορούσε ακόμη να λειτουργήσει ως έμπνευση σε μαθήματα δημιουργικής γραφής..."

Είναι να αναρωτιέται κανείς με τι κριτήρια ο αρθρογράφος της συγκεκριμένης επιθεώρησης κατέληξε στα παραπάνω συμπεράσματα. Ισχυρή εμπάθεια και σύνδεση, έμπνευση, για ποια παιδιά τι ηλικίας, σε τι πλαίσιο; Τα ίδια παιδιά που διαβάζουν το συγκεκριμένο έργο φανατικά θα μπορούσαν να διαβάζουν μια πληθώρα πολύ πιο πλούσιων λεξιλογικά και θεματικά άλλων έργων, με πολύ πιο σύνθετους χαρακτήρες και διδακτικό αντί για διασκεδαστικό στόχο. Η εμπάθεια και η σύνδεση για την οποία γίνεται λόγος δεν μπορούν παρά να προκύψουν από το γεγονός ότι ο "Σπασίκλας" απευθύνεται και διασκεδάζει κάθε κακή συνήθεια που μπορεί να έχει.

"Όσο και να καταλαβαίνω και εκτιμώ την ανθρωπιά του Γκρέγκορι, αναρωτιέμαι αν με το να αφηγείται το ημερολόγιο του Γκρέγκορι καθ' αυτόν τον τρόπο διαιωνίζεται μια κουλτούρα υπερ-αρρενωπότητας και ακόμη ομοφοβίας."

Παρατηρεί μια αναγνώστρια που δεν εκδίδεται σε κάποια επαγγελματική επιθεώρηση αλλά στο προσωπικό της ιστολόγιο.

Όπως αναγνωρίζεται και στην βιβλιογραφία, το "Ημερολόγιο Ενός Σπασίκλα" αποτελεί μια ανακατασκευή των παραδοσιακών αφηγήσεων στην μεταβιομηχανική κοινωνία της πληροφορίας. Κατά την νεωτερικότητα, το παιδικό βιβλίο έγινε μέσο εκπαίδευσης του παιδιού, με στόχο την μετάδοση γνώσεων, εμπειριών, τρόπων ζωής και της επικρατούσας ιδεολογίας. Στην μετανεωτερικότητα που όπως φαίνεται διανύουμε, και σε τέτοιου είδους έργα, αυτό έχει παύσει να είναι ο στόχος. Δεν υπάρχει καλό και κακό, υψηλή φαντασία, ηθικά διδάγματα, αλλά η καθημερινότητα, το άτομο, επιθυμίες και κανάκεμα για τον αναγνώστη-καταναλωτή από βιβλία που προωθούνται από εκστρατείες μάρκετινγκ σε συγκεκριμένο κοινό. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως και τα βιβλία, όπως όλες οι εκδόσεις, είναι Μέσα, μαζικά ή λιγότερο μαζικά. Τα μηνύματα των Μέσων επηρεάζουν μέσω των κοινωνικών τους αναπαραστάσεων τον τρόπο που οι λήπτες τους βλέπουν τον κόσμο.

Οι βιβλιοθήκες είναι κάτοχοι και φύλακες πολλές φορές του πολιτισμικού κεφαλαίου (cultural capital) των κοινωνιών στις οποίες λειτουργούν. Εκτός αυτού είναι για κάποιους σημαντικές πηγές λογοτεχνίας κάθε είδους και για κάθε ηλικία. Το τι εντάσσουν στις συλλογές τους και προσφέρουν στο κοινό τους είναι σημαντικό.

Ανακάλυψα αυτό το βιβλίο δουλεύοντας σε μια μικρή παιδική βιβλιοθήκη όπου τα παιδιά το δανείζονται πολύ (μαζί με το "Ημερολόγιο μιας Ξενέρωτης", αλλά συγκριτικά, εκείνο ζητείται αποκλειστικά από κορίτσια ενώ ο Γκρέγκορι έχει πέραση και στα δυο φύλα) ζητώντας παράλληλα τις συνέχειες του. Η ίδια βιβλιοθήκη έχει μια πολύ καλή συλλογή με τα καλύτερα έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας (για τους συνήθεις λόγους, παλιά) αλλά και παιδικά βιβλία που βοηθούν τα παιδιά να καταλάβουν τον κόσμο και τους εαυτούς τους. Υπάρχουν νέες προσθήκες υψηλής ποιότητας ως προς τους δυο τελευταίους αυτούς σκοπούς αλλά συγχρόνως υπάρχει και ο Γκρέγκορι, ανάμεσα στα έργα του Τριβιζά και του Τριγωνοψαρούλη, ανάμεσα σε έργα με πλοκή, μυστήριο, συναισθηματικές προκλήσεις και προσπάθεια εμπλουτισμού της γλώσσας που συναντούν τα παιδιά. Όχι ότι δεν μπορεί να ειπωθεί τίποτε αρνητικό για την υπόλοιπη παιδική λογοτεχνία. Όμως ο Γκρέγκορι δύσκολα μένει στο ράφι, ο Γκρέγκορι έχει θαυμαστές. Αλλά ενώ οι περισσότεροι ήρωες επιδεικνύουν τις δοκιμασίες που περνούν στον μύθο τους, εκείνος  έχει να επιδείξει τι; Το λογοτεχνικό ανάλογο του ριάλιτι.

βιβλιογραφία

Beach, R., Enciso, P., Harste, J., Jenkins, C., Raina, S. A., Rogers, R., … Yenika-Agbaw, V. (2009). Exploring the‘ critical’ in critical content analysis of children’s literature. In 58th yearbook of the National Reading Conference (pp. 129–143). National Reading Conference Oak Creek, WI. Retrieved from https://72.249.2.251/pdf/NRC58yearbookweb.pdf#page=153

Coulter, N. (2012). From toddlers to teens: The colonization of childhood the Disney way. Jeunesse: Young People, Texts, Cultures, 4(1), 146–158.

Giroux, H. A. (1994). Animating youth: The Disneyfication of children’s culture. SOCIALIST REVIEW-SAN FRANCISCO-, 24, 23–23.

Goulding, A. (2008). Libraries and Cultural Capital. Journal of Librarianship and Information Science, 40(4), 235–237. https://doi.org/10.1177/0961000608096713

Mares, M.-L., & Kretz, V. (2015). Media Effects on Children. In International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (pp. 35–41). Elsevier. Retrieved from http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780080970868950062

Mickenberg, J. L., & Nel, P. (2011). Radical Children’s Literature Now! Children’s Literature Association Quarterly, 36(4), 445–473. https://doi.org/10.1353/chq.2011.0040

Owens, B. J. (2013). Disagreeable, Villainous, and Wimpy: The Child as Antihero in Burnett, Colfer, and Kinney. Retrieved from http://aquila.usm.edu/honors_theses/181/

Peterson, S. B., & Lach, M. A. (1990). Gender Stereotypes in Children’s Books: their prevalence and influence on cognitive and affective development. Gender and Education, 2(2), 185–197. https://doi.org/10.1080/0954025900020204

Quinn, B. (1995). Some implications of the canon debate for collection development. Collection Building, 14(1), 1–10.

Reading Humor: Hyper-Masculinity within Diary of a Wimpy Kid. (n.d.). Retrieved 29 April 2016, from http://readinghumor.blogspot.gr/2010/04/hyper-masculinity-within-diary-of-wimpy.html

Ross, C. S. (2009). Reader on top: Public libraries, pleasure reading, and models of reading. Library Trends, 57(4), 632–656.

Saler, M. T. (2004). Modernity, Disenchantment, and the Ironic Imagination. Philosophy and Literature, 28(1), 137–149. https://doi.org/10.1353/phl.2004.0012

Schlesinger, P. (2015). Mass Media and Cultural Identity. In International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (pp. 707–711). Elsevier. Retrieved from http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780080970868950426

Spisak, A. (2008). Diary of a Wimpy Kid: Rodrick Rules (review). Bulletin of the Center for Children’s Books, 61(8), 339–340. https://doi.org/10.1353/bcc.2008.0265

Taber, N., & Woloshyn, V. (2011). Dumb Dorky Girls and Wimpy Boys: Gendered Themes in Diary Cartoon Novels. Children’s Literature in Education, 42(3), 226–242. https://doi.org/10.1007/s10583-011-9131-6

Τι είναι η κριτική προσέγγιση στηνΒιβλιοθηκονομία και την επιστήμη της Πληροφόρησης;

Καθώς δεν μπορώ να ισχυριστώ πως είμαι εξοικειωμένος πλήρως με την Κριτική Θεωρία, ούτε πως διαθέτω κάποια ιδιαίτερα βαθιά κατανόηση της θεωρίας των επιστημών της Βιβλιοθηκονομίας|Πληροφόρησης (από εδώ και πέρα LIS), αυτό το ιστολόγιο αποτελεί καταγραφή μιας προσωπικής εξωακαδημαϊκής ανάπτυξης ως επιστήμονα. Η καταγραφή αυτή θα συνοδεύεται από παραθέσεις, βιβλιογραφίες καθώς και συλλογή υλικού που ενδεχομένως να είναι χρήσιμα ή ενδιαφέροντα για άλλους.

Οφείλω επίσης να σημειώσω πως πολλά από τα θέματα που θα αναφερθούν είναι πολύ πιο σύνθετα απ' όσο το μακροσκελές κείμενο τα παρουσιάζει και έχουν περισσότερες προεκτάσεις από όσες αναφέρονται. Η βιβλιογραφία πίσω από αυτά που γράφω εγώ εξηγεί καλύτερα, με περισσότερες λεπτομέρειες και παραδείγματα, οπότε συνιστώ πολλά κλικ στους συνδέσμους ή μια επίσκεψη στην σελίδα επιλεγμένης *γραφίας που αναπτύσσεται. Εκτός αυτών, όπου "βιβλιοθήκη" ή "βιβλιοθηκονόμος" κάλλιστα μπορεί να μπει οποιοδήποτε πολιτιστικό ίδρυμα και επάγγελμα που σχετίζεται με αυτό. 

εισαγωγικά

Όπως ίσως και για τους περισσότερους φοιτητές, αποχωρώντας από το πανεπιστήμιο, κρατώντας το πρώτο πτυχίο, με τις γνώσεις και τις δεξιότητες που θεωρητικά έχουν αποκτηθεί να φαντάζουν ανατριχιαστικά ανεπαρκείς μετά την χρησιμοθηρική διεκδίκηση του γραφειοκρατικού τεκμηρίου πως μπορεί κανείς να είναι χρήσιμος στην κοινωνία, προηγήθηκε της εισόδου στην πραγματική ζωή ένα χάσμα. Το χάσμα αυτό, μεταξύ των θεωρητικών δυνατοτήτων στις οποίες εκτίθεται κανείς στο ακαδημαϊκό περιβάλλον και της προσγειωμένης, περιορισμένης στην πραγματικότητα πράξης είναι ίσως ένα αναπόφευκτο χαμηλό και αόρατο σκαλοπατάκι μπροστά στην είσοδο. Ακόμη και η γνώση του ότι είναι εκεί μπορεί να μην επαρκεί ως προετοιμασία και πιθανότατα θα σκοντάψεις.

Το χάσμα είναι ενδιαφέρον, και πιθανότατα βαθύ. Δημιουργεί προβληματισμούς σχετικά με την ανάπτυξη της συλλογής και το πως η βιβλιοθήκες μπορούν να χρησιμοποιήσουν δημιουργικά όσα μέσα διαθέτουν για να γίνουν καλύτερες (ή και απλώς να λειτουργήσουν αποτελεσματικά). Η διαχείριση τέτοιων καταστάσεων είναι, ούτως ή άλλως, μέρος της εκπαίδευσης ενός βιβλιοθηκονόμου και οι συνθήκες οικονομικής στενότητας είναι θέμα που αναφέρεται και στην βιβλιογραφία συχνά. Το χάσμα, επίσης, σου φαίνεται μεγαλύτερο όταν θεωρείς πως από την θεωρητική πλευρά, η ειδικότητα σου θα έπρεπε|μπορούσε να αφορά πολύ περισσότερα από όσα απασχόλησαν τους καθηγητές σου. Ίσως βαθαίνει ακόμη περισσότερο όταν είσαι αυτό που λέμε ψηφιακός αυτόχθων (digital native), στον βαθμό που μπορεί να ειπωθεί κάτι τέτοιο, και έχεις μια διαφορετική σχέση με το διαδίκτυο από αυτή των καθηγητών σου, οπότε όσα έχουν να πουν προσλαμβάνονται διαφορετικά. Το χάσμα ίσως διαφαίνεται και από το ίδιο το curriculum της σχολής LIS που από την μια περιλαμβάνει παραδοσιακά μαθήματα βιβλιοθηκονομίας με ξεφύλλισμα των κανόνων και εχθρικά προς τον χρήστη προγράμματα για εγγραφές MARC, από την άλλη επιφανειακές γνωριμίες με τον σχεδιασμό βάσεων δεδομένων και flash animation, για να αναφερθεί κάπου προς το τέλος το πρωτόκολλο Z39.50 και το ανοιχτού κώδικα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης βιβλιοθηκών Koha.

Η κριτική προσέγγιση στην LIS (από εδώ και πέρα cLIS) δεν αφορά άμεσα το χάσμα αυτό καθεαυτό, αλλά θα μπορούσε να είναι μέρος της απάντησης. Ποια είναι η ερώτηση, όμως;

η τρέχουσα κατάσταση

Ο 21ος πρώτος αιώνας θα μπορούσε να είναι ο αιώνας της LIS, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον. Η LIS δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για την ευκαιρία της (περισσότερα για αυτό ίσως σε επόμενη ανάρτηση) γιατί βρίσκεται με το ένα πόδι πίσω, στην παραδοσιακή της μορφή, και με το άλλο πόδι μπροστά σε ένα σταυροδρόμι. Σε έναν κόσμο ταχέως μεταβαλλόμενο (τεχνολογικά, πολιτικά, οικονομικά, πολιτιστικά) που όχι μόνο αχρηστεύει τις παλιές τεχνολογίες ανανεώνοντας τις διαρκώς (και μαζί τις επενδύσεις των βιβλιοθηκονόμων), όχι μόνο αναγκάζει τους πάντες σε γρήγορη προσαρμογή των δεξιοτήτων τους για μια νέα εποχή με το πρόταγμα "Προγραμμάτισε ή Προγραμματίσου" ("Program or be Programmed") για τον καθηγητή Douglas Rushkoff, όχι μόνο περιλαμβάνει ανταγωνιστικά προϊόντα ισχυρών (έως πολύ ισχυρών) πολυεθνικών εταιρειών τύπου Google που "κλέβουν" χρήστες ενώ ψηφιοποιούν όλα τα βιβλία του κόσμου, όχι μόνο έφερνε νέες συμφωνίες για τα πνευματικά δικαιώματα αλλά δημιουργούσε και νέες δυνατότητες, νέες ανάγκες, νέες τάσεις, νέες δυνάμεις και νέα κουλτούρα.

"Δέκα χρόνια πριν δεν υπήρχαν Kindles, iPads, ή smartphones σε μέγεθος καρτ-ποστάλ για να διαβάζεις. Τώρα η ανάπτυξη της ηλεκτρονικής ανάγνωσης είναι αδιαμφισβήτητη. Το 2011, 11% των Αμερικανών διάβαζαν ένα ebook. Το 2014, 27%. (Την ίδια περίοδο, το ποσοστό Αμερικανών που διάβαζαν ένα έντυπο βιβλίο έπεσε,από 71% στο 63%. Το περασμένο 12μηνο οι Αμερικανοί διάβασαν 120 εκατομμύρια ebooks σε μια μόνο εφαρμογή που χρησιμοποιείται από τις δημόσιες βιβλιοθήκες -μια αύξηση 20% από τον τελευταίο χρόνο."

Dan Cohen, The Atlantic, 22/10/2015

Μετά λύπης σας πληροφορούμε ότι οι φήμες περί του θανάτου του έντυπου βιβλίου είναι κάπως υπερβολικές, ισχυρίζονται όμως κάποιοι ερευνητές. Αυτό δημιουργεί μονάχα περισσότερη αβεβαιότητα για τις βιβλιοθήκες που σχεδιάζουν να επενδύσουν χρόνο και πόρους είτε στο έντυπο, είτε στο ψηφιακό, είτε και στα δύο.

Ως απειλές|ευκαιρίες|αστάθμητοι παράγοντες της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης έχουν εμφανιστεί (μαζί με τους μιμητές και τις εναλλακτικές τους): τα Google Books, το Scribd, το Project Gutenberg, το Pirate Bay, το Archive.org, το Open Library, οι 3d εκτυπωτές, ακόμη περισσότερα νέα μέσα αποθήκευσης, οι ηλεκτρονικοί αναγνώστες, το Netflix, το Pandora Radio, όλες οι πλατφόρμες ανεβάσματος και streaming οπτικοακουστικού υλικού, οι εφημερίδες που δίνουν δωρεάν βιβλία για να κερδίσουν κυκλοφορία, οι εκδότες επιστημονικών περιοδικών, το καθεστώς Open Access, οι πειρατικές βιβλιοθήκες-αποθετήρια, εφαρμογές κινητών με περιεχόμενο... και αν η λίστα ποτέ μειωθεί, αυτό θα οφείλεται πιθανότατα στο φαινόμενο της συσσώρευσης ιδιοκτησίας που παρατηρείται στα Μέσα, δηλαδή στο ότι η δημιουργική καταστροφή των αγορών θα δημιουργήσει ισχυρούς παίκτες που θα αγοράσουν ή θα βγάλουν τους ανταγωνιστές τους εκτός της αρένας, φέρνοντας στο προσκήνιο ανανεωμένους, ολιγοπωλιακούς και μονοπωλιακούς παίκτες.

Μια απάντηση στον "θάνατο" του έντυπου ή στην έλευση του ψηφιακού αλλά σε καμία περίπτωση αντίμετρο στον ανταγωνισμό της ψηφιακής γνώσης είναι η ψηφιοποίηση των συλλογών και η αγορά πρόσβασης σε έτοιμες, εμπορικές βάσεις δεδομένων, με ένα βασικό κόμβο προβλημάτων να αποτελούν τα θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας και πνευματικών δικαιωμάτων (βλέπε το εξαιρετικά πληροφοριακό Panezi, 2014).

Είναι η απάντηση αυτό και το μάρκετινγκ; Είναι η απάντηση το να ακουστεί πως οι βιβλιοθήκες είναι ακόμη σχετικές στα social media; Το να αποκτήσει η βιβλιοθήκη ηλεκτρονική παρουσία αρκεί; Και είναι δυνατό να το πιστεύουν αυτό βιβλιοθηκονόμοι σε χώρες χτυπημένες από την κρίση; Το πρόβλημα είναι η προβολή; Ακόμη και σε αυτές τις ομιλίες σε συμπόσιο του Yale Information Society Project για την Βιβλιοθήκη 2.0 από το 2009 το πρώτο πάνελ ασχολείται με ιστολόγια και λοιπές πλατφόρμες εμπορικών φορέων, χωρίς ωστόσο ιδιαίτερο όραμα ή ουσιαστικό προβληματισμό, πόσο μάλλον προτάσεις για το μέλλον των βιβλιοθηκών που είναι και το θέμα του συμποσίου, μέχρι την πιο ενδιαφέρουσα ομιλία, της Ann Wolpert, Διευθύνουσας Βιβλιοθηκών στο MIT που αφορά τους εκδότες των επιστημονικών περιοδικών και τα προβλήματα της απολυταρχίας των πνευματικών δικαιωμάτων που περιορίζουν την πρόσβαση στην γνώση, πολλές φορές με πραγματικά αυθαίρετους τρόπους. Για παράδειγμα, δεν επιτρέπονταν σε συνεργαζόμενα εργαστήρια με το MIT να έχουν πρόσβαση στις βάσεις δεδομένων γιατί ήταν σε απόσταση άνω των 2 μιλιών. Η κριτική που συχνά ακούγεται γενικά για τις εταιρείες με ηλεκτρονικό περιεχόμενο, ότι δεν καταλαβαίνουν πως λειτουργούν τα ψηφιακά αρχεία και το internet, είναι αστεία και σχεδόν τις παρουσιάζει ως αθώα θύματα της τεχνολογικής ανάπτυξης.

Οι υπερβολικές αντιδράσεις και η κατάχρηση της εξουσίας από τον ιδιωτικό τομέα όσον αφορά τα πνευματικά του δικαιώματα είναι μια χρόνια υπερευαισθησία που φαίνεται να είναι μεταδοτική και στις πολιτικές εξουσίες, για όσους ενδιαφέρθηκαν να ενημερωθούν για τις πράξεις ACTA, SOPA και PIPA, την χρήση λογισμικού DRM, ή και για παλιότερες υποθέσεις όπως αυτή του Aaron Swartz τον οποίο οι αρχές λυσσαλέα και παραδειγματικά οδήγησαν στην αυτοκτονία μετά την "πειρατεία" του JSTOR. Οι βιβλιοθήκες που προσπαθούν να εξυπηρετήσουν τους χρήστες τους αγοράζοντας προσβασιμότητα και συχνά δεν διαθέτουν διαπραγματευτική δύναμη βρίσκονται αντιμέτωπες με πολύ περιοριστικές συμφωνίες που υπερβαίνουν τους ισχύοντες νόμους. Το αυξανόμενο κόστος της πρόσβασης σε ηλεκτρονικά επιστημονικά περιοδικά είναι επίσης πολύ καλά γνωστό και ίσως είναι το καλύτερο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο τα ισχυρά ολιγοπωλιακά ιδιωτικά συμφέροντα κερδοσκοπούν ανεξέλεγκτα εις βάρος "των κοινών", κοινών όπως η επιστημονική κοινότητα και η επικοινωνία της που ουσιαστικά αυτό-εποπτεύεται σε εθελοντική βάση, οι δημόσιοι πόροι που συχνά υπάρχουν πίσω από την παραγωγή όλων αυτών των άρθρων αλλά και το κοινό όφελος που προκύπτει από την έρευνα. Το πρόβλημα γίνεται πιο σύνθετο αν αναλογιστεί κανείς την δυνατότητα του εκδότη να "μποϊκοτάρει" έναν μαθητή του MIT, στο παράδειγμα της Ann Wolpert, επειδή δέχθηκε να συμμετέχει στο πρόγραμμα ανοιχτής πρόσβασης της σχολής του.

Η βάναυση αυτή κτητικότητα, που καταλήγει συχνά σε ιδρύματα να μην μπορούν να έχουν πρόσβαση στην επικυρωμένη μορφή της έρευνας που παρήγαγαν, είναι μέρος ενός ευρύτερου προβλήματος.  Αυτές τις μέρες το ποτήρι φαίνεται να ξεχειλίζει για τους "δημιουργούς περιεχομένου" στο Youtube (χωρίς το πρόβλημα να περιορίζεται εκεί) καθώς το σύστημα ελέγχου πνευματικών δικαιωμάτων υπό το νομικό πλαίσιο της DMCA που εφαρμόζει ο ιστότοπος επιτρέπει στις εταιρείες (ή και σε όποια εταιρεία-κέλυφος έχουν αναθέσει την δουλειά) να κάνουν αμέτρητες, μαζικές, ανεξέλεγκτες και ατιμώρητες καταγγελίες που απαγορεύουν τα βίντεο τους και έχουν την δυνατότητα να απενεργοποιήσουν μόνιμα τους λογαριασμούς τους. Όπως διάφοροι φορείς είχαν προειδοποιήσει για τις πράξεις ACTA, SOPA και PIPA, το σύστημα του Youtube (βασισμένο στην DMCA) πράγματι χρησιμοποιείται από τις εταιρείες άκριτα, ασυνείδητα και με τάσεις λογοκρισίας και εκβιασμού προς επικριτές τους καθώς γνωρίζουν πως οι νεαροί δημιουργοί περιεχομένου δεν πρόκειται να φτάσουν μέχρι το δικαστήριο αλλά τις φόρμες παραπόνου του Youtube, παρόλο που οι αυθαιρεσίες αυτές δίνουν τα κέρδη που παράγει το περιεχόμενο τους στην εταιρεία που κάνει την καταγγελία. Η Disney προσπαθεί επιτυχώς να κρατήσει τον Μίκυ Μάους έξω από τον δημόσιο τομέα από το 1976 και μαζί του έχουν παρασυρθεί νομικά, χωρίς καν τέτοια πρόθεση εκ μέρους των δημιουργών, πολλά περισσότερα έργα, συμπεριλαμβανομένων και πολλών επιστημονικών άρθρων. Το lobbying για την διασφάλιση της πνευματικής ιδιοκτησίας δεν είναι ούτε καινούργιο, ούτε περιορίζεται στην Disney, η οποία απέκτησε αυτήν την δύναμη εκμεταλλευόμενη παραδοσιακές ιστορίες που πήρε από "τα κοινά", και τις ΗΠΑ. Οι υποθέσεις αυτές δεν αφορούν βιβλία, αλλά και η βιβλιοθήκη του σήμερα, πόσο μάλλον του αύριο, δεν αφορά αποκλειστικά βιβλία. Δεν ανησυχεί μόνο ο κριτικός βιβλιοθηκονόμος, αλλά και η Διεθνής Ομοσπονδία Ενώσεων Βιβλιοθηκονόμων και Ιδρυμάτων (IFLA):

"σχετικά με το δικαίωμα αντιγραφής και τα σχετικά δικαιώματα η μακροχρόνια θέση της IFLA είναι πως τα οικονομικά δικαιώματα των παροχέων πληροφορίας πρέπει να είναι σε ισορροπία με την ανάγκη της κοινωνίας για πρόσβαση στην γνώση. Η συνεχόμενη και επίμονη επέκταση του δικαιώματος αντιγραφής και των σχετικών δικαιωμάτων σε νέες αρένες έχει οδηγήσει στην αυξημένη χρήση αδειών, επεκταμένων σε όλο και περισσότερες δραστηριότητες όπως το 'δικαίωμα δανεισμού' [...] αν δεν ληφθούν μέτρα για την συντήρηση και μάλιστα την δυναμική διατήρηση των εξαιρέσεων και των περιορισμών στο δικαίωμα αντιγραφής παγκοσμίως για να διατηρηθεί αυτή η ισορροπία, η τάση αυτή εν ευθαίτω χρόνω θα έχει βαθιά αρνητικό αντίκτυπο στη εκπαίδευση, την έρευνα και τα αποτελέσματα της, που είναι η πολιτιστική, επιστημονική, και οικονομική πρόοδος των ατόμων, και των εθνών και της κοινωνίας, επηρεάζοντας συγκεκριμένα τις οικονομίες των αναπτυσσόμενων χωρών."

Ίσως αυτά τα παραδείγματα να ήταν αδιάφορα, αλλά στον διασυνδεδεμένο κόσμο του παγκόσμιου χωριού η τοποθεσία και το νομικό καθεστώς των servers δεν παύει να έχει βαρύνουσα σημασία. Ή και όχι, καθώς αυτές τις μέρες δημοσιεύονται στοιχεία για την Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (TTIP) που έχει ανησυχήσει και τις βιβλιοθήκες σε τέτοιο βαθμό, που επίσημη θέση της Library Copyright Alliance είναι ένα θα προτιμούσαμε να το αφήσετε για άλλη φορά (!). Επίσης αναφέρει την δύναμη του lobbying από την μεριά των εκδοτών, που αναμφίβολα θα έχουν λόγο στην τελική διαμόρφωση της συμφωνίας, και πιθανότατα θα μιλήσουν αρκετά περισσότερο και αρκετά πιο πειστικά με εκείνους που παίρνουν αποφάσεις. Αν μπορεί κάτι να ειπωθεί με βεβαιότητα είναι πως στην κοινωνία της ανελεύθερης, εμπορευματοποιημένης πληροφορίας όπου η πρόσβαση έχει πρωτεύουσα σημασία, οι σχετικές βιομηχανίες βλέπουν ως άμεσα συμφέροντα τους την επέκταση των εμπορικών δικαιωμάτων τους και την δρακόντια ασφάλιση τους. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το συμφέρον των βιβλιοθηκών (και του δημοσίου) έχει μείνει πίσω σε σχέση με τις ΗΠΑ. Στα λόγια της Matulionyte, (2016):

"Το επόμενο ερώτημα είναι τι θα μπορούσε να μάθει η Ευρώπη από την εμπειρία αυτή των ΗΠΑ. Η πρώτη ιδέα που προκύπτει σε ανάγνωση των αποφάσεων των δικαστηρίων στις ΗΠΑ σχετικά με τις ψηφιακές βιβλιοθήκες είναι ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερο ευέλικτες εξαιρέσεις, όπως η δίκαιη χρήση [...] δεν θα μπορούσε να εισαχθεί στην Ε.Ε. στο κοντινό μέλλον. [...] Δυστυχώς, το τέστ τριών βημάτων (νομικό κριτήριο) δεν επιτρέπει τον συνυπολογισμό του δημοσίου συμφέροντος ή την μεταμορφωτική χρήση επιπρόσθετης αξίας."

Η αρθρογράφος σημειώνει επίσης πως στην Ευρωπαϊκή ένωση το κριτήριο τριών βημάτων ("three step test") εφαρμόζεται δυο φορές, και από την νομοθετική εξουσία αλλά και από την δικαστική, καθώς και ότι αποτελεί μια πολύ αυστηρή προσέγγιση που στοχεύει κυρίως στην διασφάλιση των κερδών του κατόχου των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης. Φαίνεται πως αυτή η ολομέτωπη επεκτατική επίθεση "στα κοινά" που διαστρεβλώνει τις αρχικές προθέσεις των νόμων για την πνευματική ιδιοκτησία έχει από την μια πλευρά την πολλών δισεκατομμυρίων βιομηχανία και την εκάστοτε πολιτική ηγεσία ενώ από την άλλη οικονομικά στριμωγμένους και ανοργάνωτους φορείς όπως ακαδημαϊκά και πολιτιστικά ιδρύματα με ένα κυρίως ανενημέρωτο κοινό.

Τέλος, όπως παρατηρεί ο Bodó (2015, σ. 14) στο άρθρο του για την πειρατική βιβλιοθήκη (shadow library) Aleph:

"Ο Aleph είναι μια ξεκάθαρη ένδειξη του όγκου της ζήτησης για σύγχρονα βιβλία σε ψηφιακή έκδοση [...] η μη (νόμιμη) διαθεσιμότητα του καταλόγου του επίσης επιδεικνύει τα όρια των σύγχρονων καθεστώτων, των εμπορικών και των βιβλιοθηκών [...] είναι επίσης ξεκάθαρο πως το 66% των βιβλίων αυτών δεν έχουν ακόμη γίνει διαθέσιμα σε ηλεκτρονική μορφή. Αν και οι εκδότες θεωρητικά έχουν ισχυρό κίνητρο να κάνουν τους νεότερους τίτλους τους διαθέσιμους σε e-books, βραδυπορούν ως προς αυτό."

Ίσως το μόνο δεδομένο να είναι πως η πρόσβαση στην γνώση και την ψυχαγωγία με άνεση από οπουδήποτε είναι κάτι που θέλουν όλοι, αλλά δεν παρέχεται επαρκώς από κανέναν.

Είναι όμως η πειρατεία εχθρός ή σύμμαχος; Προσωπικά ξέρω ότι αν ήμουν σε ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη και είχα την δυνατότητα να δώσω σε κάποιον φοιτητή πρόσβαση σε άρθρα που δεν δύναται να του διαθέσει το HEAL-Link γνωστοποιώντας του την πλατφόρμα Sci-Hub της Alexandra Elbakyan θα το έκανα χωρίς δεύτερη σκέψη και, όπως εκείνη, κάνοντας μια αναφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις αλήθειες της επιστημονικής έρευνας. Επίσης ξέρω πως αν ήμουν στις ΗΠΑ όπου διεξάγεται μια οικονομική σφαγή εις βάρος ήδη υπερχρεωμένων φοιτητών με εγχειρίδια που διαρκώς "ανανεώνονται" εκδοτικά για να μην είναι δυνατή η ανακύκλωση τους, στιγμή δεν θα δίσταζα να μάθω στους χρήστες της βιβλιοθήκης να χρησιμοποιούν την τεχνολογία p2p και torrenting για να τα αποκτήσουν με δική τους ευθύνη όπως μπορούν. Οφείλω να ομολογήσω πως θα πήγαινα και ένα βήμα παραπέρα, προσφέροντας τους υλικό για να μάθουν πως μπορούν να εξασφαλίσουν αυτοδύναμα και την ανωνυμία τους, κάτι που θα έπρεπε να γίνεται ούτως ή άλλως γιατί είναι θέμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Μα ούτε αυτό δεν θα ήταν αρκετό.

 

κριτική σκέψη και πράξη

"Σε απλή διατύπωση, η βιβλιοθηκονομία αποζητά να παρέχει πληροφορίες και αναγνωστικό υλικό στους ανθρώπους δια της στοχευμένης συλλογής [...] την παροχή πρόσβασης στην πληροφορία διαφόρων μορφών, την οργάνωση της πληροφορίας για την ενίσχυση του νοήματος και τον σχεδιασμό υπηρεσιών που επιτρέπουν στους ανθρώπους να διαβάζουν, να μαθαίνουν και να αναπτύσσονται. Αυτές οι πράξεις βρίσκονται στην καρδιά του επαγγέλματος αλλά είναι θεμελιωμένες σε τρόπους σκέψης και αντιλήψεις της γνώσης. Η σύνθετη δράση, όπως τα προαναφερθέντα στοιχεία, δεν πηγάζουν από την διαίσθηση ή την σιωπηλή εξάρτηση στις αντιδράσεις σε ερεθίσματα, αλλά σε αυτές της σκέψης και της γνώσης."

John M. Budd, 2001, σ. 1

Η cLIS αναγνωρίζει την βιβλιοθήκη ως τον "ναό της γνώσης" όπως παραδοσιακά αντιμετωπίζεται και την αναγνωρίζει ως έναν ευρύτερο, ελεύθερο, "ανοιχτό" κοινωνικό χώρο όπως οι νεότερες τάσεις την διαμορφώνουν, αλλά φαίνεται να πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα. Για την cLIS, εντός της βιβλιοθήκης ο χρήστης μπορεί να είναι ελεύθερος να αποκτήσει γνώσεις, να αναπτυχθεί και να δικτυωθεί, αλλά η ορατότητα της δεν περιορίζεται εκεί. Έξω από την βιβλιοθήκη ο χρήστης βρίσκεται σε συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες, αντιμετωπίζει εξουσιαστικές δομές, ανισότητα, εκμετάλλευση, γραφειοκρατία, ρατσισμό, σεξισμό, οικονομική δυσχέρεια, διαφθορά, προπαγάνδα, παραπληροφόρηση, υπερπληροφόρηση, είναι ένα πολιτικό ον που δεν ζει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του εντός μικρών, ασφαλών εστιών ισότητας και ελευθερίας σαν τις βιβλιοθήκες. Περαιτέρω, οι ίδιες αυτές εστίες, όπως οι βιβλιοθήκες, όπως και οι βιβλιοθηκονόμοι, επίσης υπάρχουν και διαμορφώνονται στις ίδιες συνθήκες και όχι σε κάποιο κενό ή σε μια διάσταση με αποκλειστικές οντότητες τις πληροφορίες, τις πληροφοριακές ανάγκες και τους μεταξύ τους διαμεσολαβητές. Υπόκεινται και οι ίδιες σε δυνάμεις που καθορίζουν τις ίδιες επιδρώντας στην μορφή τους και τις υπηρεσίες που παρέχουν.

Επομένως δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί μια κονστρουκτιβιστική προσέγγιση που αναγνωρίζει την ατομικότητα, την σχετικότητα του ευρύτερου πλαισίου στην απόκτηση γνώσης, την υποκειμενική αντίληψη κάθε ανθρώπου και την επιρροή του κοινωνικού του περιβάλλοντος. Αυτό στην LIS έχει επιπτώσεις στις αντιλήψεις μας για τον πληροφοριακό γραμματισμό, τις μελέτες χρηστών, καθώς και την ίδια τη νόηση και τη γνώση. Ο χρήστης δεν έχει απλά πληροφοριακές ανάγκες που πρέπει να μάθει να τις καλύπτει με τις μεθόδους και τα κριτήρια που έχουν εγκριθεί από τον Βιβλιοθηκονόμο, μπορεί να αναπτύξει τον δικό του τρόπο μάθησης, μπορεί να αναπτύξει τις δικές του μεθόδους και να διαμορφώσει τα δικά του κριτήρια τα οποία θα είναι και σχετικά με το ποιος είναι αφού βγει από την βιβλιοθήκη. Το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, της οποίας στο στόχαστρο οφείλει μεταξύ άλλων να είναι και ο ίδιος ο βιβλιοθηκονόμος, χάνοντας την ηγεμονική του θέση ως ινστράκτορας πληροφοριακού γραμματισμού και προπαρασκευασμένων προτύπων πληροφόρησης-μάθησης. Στα λόγια του παιδαγωγού Paulo Freire:

“Δεν μπορώ να σκέφτομαι για άλλους ή χωρίς τους άλλους, ούτε μπορούν άλλοι να σκέφτονται για εμένα. Ακόμη και αν η σκέψη των ανθρώπων έχει προλήψεις ή είναι αφελής, μόνο μέσω της ενεργής αναθεώρησης των πεποιθήσεων τους μπορούν να αλλάξουν."

όπως παρατέθηκε στο Doherty & Ketchner, 2005

Όσον αφορά τον κριτικό πληροφοριακό γραμματισμό αλλά και τον κριτικό γραμματισμό στα ΜΜΕ, η κριτική προσέγγιση στην LIS έρχεται να συμπληρώσει τις ανεπάρκειες του παραδοσιακού πληροφοριακού γραμματισμού που συνεχίζει να εστιάζει στους παραδοσιακούς τρόπους πρόσληψης πληροφοριών, όπως παρατηρούν οι Kellner και Share (2007),σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται από τις δυνάμεις των νέων τεχνολογιών πληροφορικής και των εμπορευματοποιημένων ΜΜΕ. Η κριτική προσέγγιση, εκτός από τον αναγκαίο εμπλουτισμό του πληροφοριακού γραμματισμού ώστε να περιλαμβάνει στους στόχους του την προετοιμασία των χρηστών για τις σύγχρονες αλληλεπιδράσεις με την πληροφορία (όπου είναι εκτός από δέκτης και πομπός μηνυμάτων/περιεχομένου μέσω του Ιστού 2.0, έρχεται αντιμέτωπος με τακτικές stealth, inbound, native και content marketing, παραβιάσεις ιδιωτικού απορρήτου, διαπλεκόμενα συμφέροντα ως φορείς πληροφόρησης/ενημέρωσης, filter bubbles κ.τ.λ.) προτείνει την επέκταση της κριτικής σκέψης πέρα από την αναγνώριση των συμπτωμάτων και προς την αναγνώριση των αιτιών πίσω από αυτά τα φαινόμενα, δηλαδή έξω από το πεδίο της πληροφόρησης και εντός των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών που τα δημιουργούν. Αποδεχόμενη την θέση του Herbert Marcuse, η κριτική προσέγγιση θεωρεί πως η κριτική σκέψη, εφόσον είναι πραγματικά κριτική, ακολουθείται από την παιδαγωγική "πράξις", δηλαδή την πληροφορημένη, θεωρητικά καθορισμένη δράση, που στην συγκεκριμένη περίπτωση αφορά την αντίδραση στις συνθήκες αυτές και την απαίτηση αλλαγής τους. Ο ίδιος ο βιβλιοθηκονόμος και η βιβλιοθήκη ως οργανισμός γίνονται φορείς όχι μόνο εξωτερικής αλλά και εσωτερικής αλλαγής μέσω της διαλεκτικής ανάλυσης που εντοπίζει τις εσωτερικές αντιφάσεις της μορφής και του περιεχομένου των λειτουργιών και των δομών τους, πάντα σε σχέση με την αντίθεση του του τι είναι και του τι θα έπρεπε να είναι. Αυτό είναι κάτι που οι βιβλιοθηκονόμοι ενδέχεται να κάνουν ή να θέλουν ήδη να κάνουν έως κάποιο βαθμό, λόγω της φύσης του επαγγέλματος τους αλλά και της επαφής που είχε με την Κριτική Θεωρία την δεκαετία του 1970, χωρίς ωστόσο αυτό να έχει επηρεάσει την επικρατούσα τάση.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι ίσως η έκθεση στην επιστημονική διαδικασία, στην διαδικασία παραγωγής επιστημονικής γνώσης, η οποία επίσης ενδέχεται να ενσωματώνει φαινόμενα δομικής λογοκρισίας και αυτολογοκρισίας που είναι δύσκολο να καταγραφούν, αλλά και πολιτική οικονομία των εκδόσεων, ειδικά των επιστημονικών. Μπορεί ίσως να λεχθεί, για παράδειγμα, πως η επικρατούσα τάση στην βιβλιοθηκονομία θεωρεί τα επιστημονικά περιοδικά την αφρόκρεμα του πληροφοριακού υλικού, τα οποία διαφοροποιούνται χάρη στην διαδικασία peer-review αλλά και την περιοδική τους φύση που προσφέρει επίκαιρες πληροφορίες και την προσβασιμότητα τους. Ωστόσο υπάρχει βιβλιογραφία για τα προβλήματα της ίδιας της διαδικασίας peer-review, το φαινόμενο ghostwritting για τις φαρμακευτικές εταιρείες με το οποίο το PLOS Medicine πρόσφατα ασχολήθηκε [1|2|3], τον δείκτη impact-factor, τις ανακλήσεις άρθρων, φαινόμενα εξαπάτησης (μερικές φορές κωμικοτραγικά πετυχημένης απάτης) και γενικά, καθώς και τα επιστημονικά περιοδικά είναι Μέσα, πολλοί συσχετισμοί μπορούν να γίνουν για τον ρόλο των εκδοτών τους, που είναι γνωστό ότι δεν δρουν σε φιλανθρωπική ούτε φιλοεπιστημονική βάση αλλά έχουν τον έλεγχο των βασικών μέσων της παγκόσμιας ενδοεπιστημονικής επικοινωνίας, αναγνώρισης αλλά και των θεμελίων της επιστημονικής έρευνας. Αυτή η πλευρά της πραγματικότητας δεν λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψιν στην παραδοσιακή βιβλιοθηκονομία και ίσως δεν απασχολεί την επιστημονική κοινότητα όσο θα έπρεπε, αν και κάθε επιστήμονας κατανοεί τα συμφέροντα που ενυπάρχουν σε κάθε έρευνα που γίνεται με σκοπό να δημοσιευτεί, ακόμη και αυτές που γίνονται σε προπτυχιακό επίπεδο.

"Επομένως έχουμε Αμερικανικά ταξινομικά συστήματα διαμορφωμένα από την Δυτική φιλοσοφία και θρησκεία, Σοβιετικά συστήματα διαμορφωμένα από την Μαρξιστική-Λενινιστική σκέψη, Κινεζικά συστήματα που δίνουν έμφαση στον Μάο και Ισλαμικά συστήματα που δίνουν έμφαση στον Μωάμεθ. Τα συστήματα ταξινόμησης των Αυτοχθόνων Ινδιάνων δεν είναι αμερόληπτα, γιατί επίσης προσπαθούν να οργανώσουν την πληροφορία βάσει της οπτικής των Αυτοχθόνων. Ένα μεροληπτικό σύστημα μπορεί μάλιστα να είναι ο πιο ορθός τρόπος για την οργάνωση κάποιων συλλογών: είναι προβληματικό όταν η κοσμοαντίληψη που αναπαράγεται από το ταξινομικό σύστημα είναι ασύμβατη με τα αντικείμενα της συλλογής ή την συλλογή στο σύνολο της."

Tomren, 2004, σ. 8

Αλλά δεν αρκούν μόνο συνεισφορές από την κριτική παιδαγωγική. Η cLIS μπορεί να εξετάσει κριτικά και τους πυρήνες της παραδοσιακής βιβλιοθηκονομίας, όπως για παράδειγμα το εγχείρημα χαρτογράφησης του "επιστητού της γνώσης" το Dewey Decimal Classification system, και φυσικά όλα τα άλλα, όπως το LCSH. Μιλάει κανείς για εναλλακτικά συστήματα ταξινόμησης όπως το Open Shelves Classification system; Για συστήματα ανοιχτού κώδικα, ανοιχτής πρόσβασης, συνεργατικής ανάπτυξης, με παράλληλη αυτής δοκιμασία, σύγχρονα, απαλλαγμένα από μεγαλεπήβολες μα κενές θετικιστικές ιδεοληψίες (για περισσότερη επιστημολογία της ταξινόμησης, δες Mai, 2011 αλλά και Lumley, 2015) που πάσχουν από παθολογικό οικουμενισμό, και προσγειωμένα στην καθημερινότητα, προσαρμόσιμα κατά τις πρακτικές ανάγκες των χρηστών; Ή για συστήματα ταξινόμησης Οργάνωσης Γνώσης Αυτοχθόνων όπως το Brian Deer Classification system; Για συστήματα που είναι οργανωμένα ώστε να αναγνωρίζουν και να παρέχουν σημεία πρόσβασης σε υλικό που παράγεται έξω από κρατικά και εταιρικά γραφειοκρατικά συστήματα εκδόσεων (μη εμπορικές διανομές, αυτοδημοσιεύσεις, υλικό τοπικών συλλογικότητων και ομάδων, υλικό που μπορεί να έχουν πολιτιστική ή άλλη αξία μα υπάρχει εκτός των επίσημων εκδοτικών καναλιών); Για συστήματα που δεν θεωρούν δεδομένη την γνώση της αγγλικής, την δυνατότητα εκπαίδευσης των χρηστών, την κατανόηση της κάθε αφύσικης ορολογίας που ελαττώνει την ευχρηστία του καταλόγου;

Γιατί οι βιβλιοθηκονόμοι μαθαίνουν εμπορικά συστήματα όπως το DDC, σχεδιασμένα αιώνες πριν, αντί να μαθαίνουν την φιλοσοφία του σχεδιασμού ενός συστήματος ταξινόμησης και τις επιστημολογικές θεωρίες που θα τους βοηθήσουν; Γιατί πρέπει οι σχολές να ξοδεύουν χρόνο και χρήμα σε ένα απαρχαιωμένο σύστημα που λειτουργεί ως πρόσοδος για εκείνους που έχουν τα δικαιώματα εκμετάλλευσης του, οι οποίοι ενδεχομένως να μην επιτρέπουν καν τις μεταφράσεις; Γιατί οι βιβλιοθηκονόμοι να μην είναι σε θέση να οργανώνουν αυτοδύναμα και δυναμικά τις συλλογές τους, βασισμένοι στις εκάστοτε ανάγκες της κοινότητας των χρηστών τους, βασισμένοι στις πραγματικές πληροφοριακές και ψυχαγωγικές ανάγκες του παρόντος αντί για τις ιδεατές μορφές οργάνωσης εμπνευσμένες από έναν άνθρωπο που έζησε σε έναν κόσμο χωρίς ηλεκτρικό δίκτυο και υπολογιστές, έναν κόσμο χωρίς πολιτική ευαισθησία για τα δικαιώματα των μειονοτήτων ή την εκπροσώπηση τους; Η γλώσσα και η οργάνωση του συστήματος ταξινόμησης ή καταλογογράφησης αντανακλά την κουλτούρα του ιστορικού πλαισίου από το οποίο προέρχεται, όπως θα παρατηρούσαν ίσως οι μεταδομιστές, και αναπαράγει σε αυτήν τις προϋπάρχουσες κοινωνικές ανισότητες, εν τέλει συμβάλλοντας στην ενίσχυση ή/και την νομιμοποίηση τους, γιατί έχει σχεδιαστεί και αναπτυχθεί από προνομιούχους Δυτικούς επιστήμονες που πιθανότατα βλέπουν το οτιδήποτε "εναλλακτικό" ως μια εξαίρεση ή παρεκτροπή στην κανονικότητα [1|2|3|4|5|6|7|8|9|10|11]. Μα ειδικά στην περίπτωση των εργαλείων που σχετίζονται με την Βιβλιοθήκη του Κονγκρέσου, είναι κανείς να απορεί πως ένας οργανισμός που προσάπτεται στην κυβέρνηση και τα φερόμενα ως "εθνικά συμφέροντα" των ΗΠΑ (τα οποία εκείνη υπερασπίζεται τα τελευταία 70 χρόνια με έναν ιδιαίτερα ενεργό, ακραίως μισανθρωπιστικό, ιμπεριαλισμό) που κατά τα άλλα έρχονται σε πλήρη και άμεση αντίθεση με όλες τις αξίες της βιβλιοθηκονομίας και όχι μόνο, έχει παρεισφρήσει στις πρακτικές του επαγγέλματος παγκοσμίως, ακόμη και σε χώρες και έθνη που έχουν γίνει θύματα αυτών των δράσεων. Οι προκαταλήψεις στις ΗΠΑ γίνονται προκαταλήψεις όλων στο όνομα της τυποποίησης. Ωστόσο, η cLIS δεν είναι απλά ένα αίτημα για ουσιαστική πολιτική ορθότητα και ευχρηστία στην νομενκλατούρα της ταξινόμησης και της καταλογογράφησης, αν και αυτό δεν θα ήταν κάτι καινούργιο.

"Η ταξινομημένη οργάνωση στα ράφια έχει αξία μονάχα σε μια ανοιχτής πρόσβασης βιβλιοθήκη. Ο σκοπός της είναι να οργανώνει τα βιβλία μαζί με τρόπο που οι αναγνώστες θα βρουν εξυπηρετικό. Θέλω να δώσω έμφαση στην λέξη 'εξυπηρετικό', γιατί σε εμένα φαντάζει ως ο βασικός παράγοντας της ταξινομημένης οργάνωσης. Νομίζω πως δεν έχει σημασία το πόσο λογική είναι η ταξινόμηση μας, πόσο επιστημονικά θεμελιωμένη είναι, πόσο καλά μπορούμε να την αιτιολογήσουμε: αν το οργανωτικό αποτέλεσμα δεν είναι εξυπηρετικό στους χρήστες, δεν είναι πετυχημένη ταξινόμηση βιβλιοθήκης"

Foskett, 1972, σ. 241

Έχοντας θέσει τις βάσεις της cLIS γίνεται ίσως εμφανές πως είναι προϊόν ενός μπολιάσματος με άλλες ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες με στόχο την αναγνώριση και αντιμετώπιση των δυνάμεων που επιδρούν σε κάθε τομέα της LIS. Θέτει προβληματισμούς για αυτές τις δυνάμεις τις οποίες αντιλαμβάνεται διεπιστημονικά (οι δυνάμεις αυτές δεν ανήκουν πάντα στο αντικείμενο της LIS αλλά έχουν χαρτογραφηθεί από άλλες επιστήμες), ιστορικά (αναγνωρίζεται η διάσταση του χρόνου στις αναλύσεις, καθώς και η μεταβλητότητα αυτών των δυνάμεων και της κοινωνικής πραγματικότητας), υλιστικά και πολιτιστικά (απασχολείται με την ηγεμονία, την μαζική κουλτούρα, τα θέματα ταυτότητας, την οικονομική βάση στην ανθρώπινη κατάσταση και την εξουσία). Οπότε αναρωτιέται: πως αναπτύσσεις την συλλογή στα πλέον διευρυμένα πλαίσια που περιλαμβάνουν οντότητες και φαινόμενα όπως η βιομηχανία της κουλτούρας, η μαζική κουλτούρα, η παγκοσμιοποίηση, οι κατασκευασμένες ανάγκες, η προπαγάνδα; Πως οργανώνεις μια πολυφωνική, πολυπολιτισμική συλλογή ώστε να μην γκετοποιούνται ή σκορπίζονται τεκμήρια, ώστε να διασφαλίζεται η αυτοδυναμία του χρήστη; Πως επιτυγχάνεται ο πληροφοριακός γραμματισμός στην κοινωνία εμπορευματοποιημένης πληροφορίας που προέρχεται και παράγεται από οποιονδήποτε πολυμορφικά, υπερβαίνοντας τα προβλήματα προσβασιμότητας; Τι επιρροές, τι δράσεις πρέπει να επιτρέπονται ή να διεκδικούνται στην βιβλιοθήκη έχοντας αναγνωρίσει πως δεν είναι εκ των πραγμάτων, ούτε ανεπηρέαστη από αυτές, ούτε ουδέτερη ως προς το ότι η ίδια μπορεί παθητικά να λειτουργεί ως μέσο της επιρροής τους; Τα ερωτήματα αυτά φαίνονται όλο και πιο κρίσιμα όσο διευρύνεται η ορατότητα μας, όσο η πληροφόρηση δεν νοείται ως μια μονοδιάσταση δραστηριότητα πομπού-δέκτη, αλλά ως μια σύνθετη διαδικασία με πολλές διαστάσεις και παράγοντες.

Την ίδια στιγμή οι απαντήσεις γεννούν περισσότερα ερωτήματα. Αρκεί το να προσφέρεις υπηρεσίες για την απασχόληση (όπου αυτό γίνεται) σε καιρούς κρίσης, για παράδειγμα, ή είναι μια ψευτo-λύση σε ένα οικονομικό πρόβλημα προσφοράς-ζήτησης που δεν αφορά δεξιότητες και ενημέρωση αλλά τον αριθμό θέσεων εργασίας; Όταν οι άνεργοι πληθαίνουν και οι εργοδότες έχουν το διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στην αγορά εργασίας είναι ποτέ δυνατόν να ωφελήσει ουσιαστικά η απλή απόκτηση δεξιοτήτων ή η εύκολη ενημέρωση για ευκαιρίες; Είναι δυνατόν να γίνονται οι βιβλιοθήκες συνεργάτες ή απολογητές ή μηχανισμοί εκτόνωσης του συστήματος της διαρκούς εκμετάλλευσης που νοεί την "δια βίου μάθηση" ως άρνηση της εργασιακής ασφάλειας και των δικαιωμάτων για χάριν ολοένα και πιο "ευέλικτης" εργασίας, για χάριν μιας εκβιαστικής, ανταγωνιστικής, ολοένα αυξανόμενης εξειδίκευσης; Δεν θα ήταν πιο λογικό, ηθικό και κοινωνικά υπεύθυνο να λειτουργούν ως χώροι ενημέρωσης εργατικού δικαίου, των εργατικών δικαιωμάτων, αλλά και της ίδιας της οργάνωσης για την υπεράσπιση αυτών; Αν ο ρόλος της βιβλιοθήκης είναι να προσφέρει πληροφόρηση εις βάθος δεν οφείλει αυτή η πληροφόρηση να βασίζεται σε εις βάθος εκτιμήσεις των πληροφοριακών αναγκών αντί για επιφανειακές και ασφαλείς; Η IFLA δεν υπερασπίζεται μόνο τα συμφέροντα των βιβλιοθηκών και των βιβλιοθηκονόμων αλλά και των χρηστών.

επαγγελματικές αξίες

Ενδεχομένως αυτά φαντάζουν ως κάποιου είδους "στρατευμένη βιβλιοθηκονομία" και πολιτικοποιημένα πέρα από την άνεση της επαγγελματικής (και όχι μόνο) συνείδησης του καθενός.

Αν και μπορεί να υπάρχουν διαφωνίες ως προς τις μεθόδους (ή μάλλον το εύρος των μεθόδων), οι στόχοι της κριτικής προσέγγισης της LIS δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση παρεκτροπή των "επίσημων" στόχων του επαγγέλματος, όπως αυτοί πρόσφατα επαναδιατυπώθηκαν και ανανεώθηκαν στην Διακήρυξη της Λυόν (Lyon Declaration) για τα Ηνωμένα Έθνη, η οποία συντάχθηκε από την IFLA και συνεργάτες της:

"Σε αυτό το πλαίσιο, το δικαίωμα στην πληροφόρηση πρέπει να είναι μεταμορφωτικό. Η πρόσβαση στην πληροφορία συμβάλει στην ανάπτυξη μέσω της ενδυνάμωσης των ανθρώπων, ειδικά τους περιθωριοποιημένους ανθρώπους και εκείνους που ζούνε στην φτώχεια:

• Να ασκούν τα κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά και πολιτισμικά τους δικαιώματα.
• Να είναι οικονομικά ενεργοί, παραγωγικοί και καινοτόμοι.
• Να μαθαίνουν και να εφαρμόζουν νέες δεξιότητες.
• Να εμπλουτίζουν την πολιτισμική τους ταυτότητα και έκφραση.
• Να συμμετέχουν στην λήψη αποφάσεων και σε μια ενεργή και αφοσιωμένη πολιτισμένη κοινωνία.
• Να δημιουργούν κοινωνικά βασισμένες λύσεις στις αναπτυξιακές προκλήσεις.
• Να διασφαλίζουν την λογοδοσία, διαφάνεια, καλή διακυβέρνηση, συμμετοχή και ενδυνάμωση.
• Να ελέγχουν την πρόοδο σε δημόσιες και ιδιωτικές δεσμεύσεις σχετικά με την βιώσιμη ανάπτυξη.

"

Περαιτέρω, γίνεται αναφορά στον ρόλο των διαμεσολαβητών στην πληροφόρηση όπως τις βιβλιοθήκες και τα αρχεία να συμβάλουν μεταξύ άλλων στην αναγνώριση και την εστίαση σε προβλήματα και ανάγκες εντός ενός πληθυσμού, την παροχή δημόσιων χώρων για την ευρύτερη συμμετοχή στην λήψη αποφάσεων καθώς και την προσφορά εκπαίδευσης και δεξιοτήτων για να βοηθήσουν τους ανθρώπους να αποκτήσουν πρόσβαση στην πληροφορία αλλά και κατανόηση. Εμμέσως πλην σαφώς και με σημείο αναφοράς την ανάπτυξη, η οποία συνήθως νοείται και ως συνεπαγόμενη μια άμεση ή έμμεση βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, οι θέσεις της IFLA δεν μπορούν να θεωρηθούν συντηρητικές ή απολιτίκ παρά μόνο, ίσως, στην διατύπωση. Γίνεται αναφορά σε "πολιτισμικές ταυτότητες" και τον "εμπλουτισμό" τους, σε ενεργή πολιτική δράση, σε "κοινωνικά βασισμένες λύσεις", στην "καλή διακυβέρνηση" με "συμμετοχή" και "ενδυνάμωση" ειδικά των περιθωριοποιημένων και φτωχών ανθρώπων με σκοπό το να είναι "οικονομικά ενεργοί" και να ασκούν όλα τα δικαιώματα τους.

Από εκεί και πέρα, στην ελληνική πραγματικότητα, οι οικονομικά ασθενείς βιβλιοθήκες μπορεί συχνά να γίνουν δέκτες "φιλανθρωπικών" ιδιωτικών πρωτοβουλιών από υστεροφημικά ιδρύματα όπως για παράδειγμα αυτό του Σταύρου Νιάρχου, για το οποίο είναι δύσκολο να μην εγείρεται κάποιος σκεπτικισμός. Οι δημόσιες και δημοτικές βιβλιοθήκες, όπως αυτές που η φιλανθρωπία των πιο εύπορων συμπολιτών μας επιχειρεί να στηρίξει, χρηματοδοτούνται σταθερά από το κράτος (όπως η IFLA κρίνει πως οφείλουν, σε αντίθεση με περιστασιακές, κατά περίπτωση και βάσει όρων, ιδιωτικές ενισχύσεις)  το οποίο με την σειρά του αποκτά τον προϋπολογισμό του μέσω της φορολογίας την οποία νόμιμα αποφεύγουν σε παράλογο βαθμό και για γενεές οι εφοπλιστές με υψηλά κέρδη όπως ήταν ο Σταύρος Νιάρχος. Φυσικά η ρήση "beggars can't be chosers" ισχύει διαχρονικά χάρη στον οικονομικό ρεαλισμό που επιβάλουν οι συνθήκες και οι επαίτες πράγματι δεν μπορούν να είναι επιλεκτικοί, αλλά οφείλει κανείς να αναρωτηθεί μήπως κάποιο ποσοστό από αυτά τα επιπλέον δισεκατομμύρια (;) προϋπολογισμού που έχει στερηθεί το ελληνικό κράτος μετά την ψήφιση του νόμου 89/1967 θα κατέληγε και στις βιβλιοθήκες ανεξαρτήτως της καλής θέλησης του κάθε νόμιμου "φοροφυγά" φιλανθρώπου, ίσως και νωρίτερα, ίσως και πιο ισόνομα, ίσως και με λιγότερο αυθαίρετα κριτήρια που οδηγούν στην λογική του να ενισχύονται ήδη γνωστές και ήδη ανεπτυγμένες βιβλιοθήκες, όπως αυτή της Βέροιας, ενώ άλλες περισσότερο άσημες και λιγότερο ευπαρουσίαστες στα ΜΜΕ μένουν εκτός. Υπάρχει επίσης το Future Library και όλες οι εκδηλώσεις που γνωστοποιούνται κάθε τόσο αλλά, για παράδειγμα, ίσως θα ήταν πιο ορθολογικό το να φροντίσουμε πως οι τοπικές βιβλιοθήκες έχουν τα απαραίτητα πριν επεκταθούμε στα Βαλκάνια, για τους ανθρώπους που πηγαίνουν (ή θα μπορούσαν, ή θα ήθελαν να πηγαίνουν) καθημερινά στην τοπική τους βιβλιοθήκη, που με δυσκολία ανανεώνει την συλλογή της, που δεν έχει την δυνατότητα να προσφέρει εκδηλώσεις και υλικά, που δεν έχει ειδικευμένο προσωπικό, που δεν έχει αρκετούς ανθρώπους για να γίνουν πιο εξελιγμένες εργασίες, που κλείνει παραρτήματα, που δεν έχει υπολογιστές ή εξοπλισμό του 21ου αιώνα...

Και έπειτα μένει το ερώτημα κατά πόσο η φιλανθρωπία είναι φιλανθρωπία (και όχι άλλη μια αρπαγή "των κοινών") για παράδειγμα, σε περιπτώσεις όπως της νέας Λυρικής Σκηνής & Εθνικής Βιβλιοθήκης (προσπάθησα λίγο να βρω άλλη, πιο "αντικειμενική", πηγή στις ειδήσεις, αλλά ένα ακόμη κακό με τέτοιου είδους φιλανθρωπίες είναι η σχεδόν καθολική αποδοχή τους ως εγγενώς ευγενείς και αγνές, οπότε... αναγκαστικά Ριζοσπάστης).

Δεν είναι θέμα του αν ο ιδιώτης έχει καλές προθέσεις ή όχι, καλές ιδέες ή όχι, τα προβλήματα του κόσμου δεν μπορούν να λυθούν με ιδιωτικές πρωτοβουλίες, ειδικά σαν αυτές του ιδρύματος Bill & Mellinda Gates που έχουν ιδεολογικό πρόσημο (ειδικός φάκελος για αυτό στην ομάδα του Zotero), αλλά είναι σαφώς ευκολότερο να δέχεσαι δωρεές (ή και να τις διεκδικείς) από το να απαιτείς συνολικές λύσεις στα προβλήματα, χωρίς αυτό να αναιρεί το έργο που γίνεται για την απόκτηση των δωρεών ή την απορρόφηση τους. Άλλος ένας προβληματισμός μπορεί να εγερθεί για την συμμετοχή στην Europeana για παράδειγμα, ή οποιοδήποτε συγκεντρωτικό κρατικό-ομοσπονδιακό project που δυνητικά "αποσπά" περιεχόμενο ή πρόσβαση από μικρότερα τοπικά ιδρύματα, αρχικά, και επομένως ποιος ξέρει τι άλλο. Μια άλλη ρήση που άρεσε σε έναν καθηγητή μου και αφορούσε τις δωρεές ήταν το "τίποτα δεν είναι δωρεάν", είτε είναι μια πανευρωπαϊκή βιβλιοθήκη είτε είναι ένα πολυαναμενόμενο εθνικό δίκτυο βιβλιοθηκών. Και θα έλεγα πως αυτό φαίνεται στις δράσεις και των δυο οργανισμών γιατί οι ανησυχίες τους, σε αντίθεση με τις ανησυχίες της IFLA, φαίνεται να είναι εξαιρετικά "αστικές". Θυμίζουν, θα έλεγα τις δραματικές αντιδράσεις [1|2] σε μια συνέντευξη της προέδρου της ΕΕΒΕΠ που τόλμησε να παρουσιάσει το επάγγελμα ως αυτό που ειλικρινά είναι στην ελληνική πραγματικότητα και όχι ως αυτό που θα έπρεπε να είναι. Δηλαδή όταν της δόθηκε η (σπάνια) ευκαιρία να μιλήσει για το επάγγελμα της στον Τύπο παρουσίασε μια μίζερη εικόνα (άκουσον, άκουσον μετανάστες να βρίσκουν καταφύγιο στον ναό της γνώσης μας!) αντί για παιδάκια να παίζουν με ρομπότ και αυτοματοποιημένα συστήματα δανεισμού (ή το άρωμα του παλαιωμένου βιβλίου), δηλαδή ο,τι ακριβώς ισχύει για τις λιγότερο τυχερές βιβλιοθήκες της χώρας όχι τόσο επειδή δεν έχουν καταληφθεί από τις εμμονές του μάνατζμεντ για διαρκείς αξιολογήσεις και βελτίωση, αλλά επειδή μερικές φορές δεν είναι δυνατόν ούτε βιβλιοθηκονόμο να έχει η βιβλιοθήκη. Ή αυτά δεν τα ξέρουν; Ή θα ήταν πιο υπεύθυνο να παρουσιάσει μια ψευδή, εκτός πραγματικότητας εικόνα; Και μόνο ο διάλογος που δημιουργήθηκε προσέφερε κάτι. Ομολογουμένως, και εγώ όταν μου παρουσιάστηκε πρώτη φορά η συνέντευξη στην σχολή την κατέκρινα. Αλλά μετά βγήκα από την σχολή και παραδόξως δεν βρέθηκα στην Βέροια, δεν βρέθηκα στην αγκαλιά κάποιου νεοφιλελεύθερου φιλάνθρωπου, αλλά μεταξύ αβέβαιης ανεργίας και ευέλικτης εργασίας. Μου φταίνε περισσότερο οι ιδρυματικοί ατομικιστές που θέλουν να παίζουν με gadget παρά η πρόεδρος της ΕΕΒΕΠ που είπε λίγες δυσάρεστες αλήθειες σε μια προσπάθεια να αναδείξει τις ανάγκες του επαγγέλματος.

Ακόμη και χωρίς τις θέσεις της IFLA όμως οι βιβλιοθήκες έχουν εξελιχθεί ώστε να σχετίζονται με έναν κοινωνικό χώρο "ανοιχτό", "δημόσιο", "δωρεάν", "για όλους". Είναι κοινωνικό κεφάλαιο. Δεν χρειάζεται να πάρει κανείς πολιτική θέση για να αναγνωρίσει πως υπάρχουν ορισμένες πολιτικές, υποστηριζόμενες από ορισμένες ιδεολογίες, οι οποίες πολύ ηχηρά και με ιδιαίτερη παρρησία υποστηρίζουν είτε την κατάργηση δημοσίων χώρων, είτε την ελαχιστοποίηση τους, είτε την ανεξαρτητοποίηση τους από τον κρατικό προϋπολογισμό και την ένταξη τους σε μια λογική τεχνοκρατικού κορπορατισμού, αναζήτησης χορηγιών, διαφήμισης και μιας κουλτούρας μάνατζμεντ που βλέπει τον "χρήστη" περισσότερο ως "πελάτη". Δεν χρειάζεται να πάρει κανείς πολιτική θέση για να αναγνωρίσει πως ο σημερινός κόσμος βρίσκεται σε μια φάση παγκοσμιοποίησης διαφορετικής από τις προγενέστερες καθώς εκπροσωπείται και διαμορφώνεται από ισχυρά ιδιωτικά συμφέροντα που χρειάζονται μια μαζικοποιημένη κοινωνία καταναλωτών για να αγοράζει τα μαζικής παραγωγής προϊόντα και τις υπηρεσίες τους. Οι βιβλιοθήκες που είναι αποθετήρια της τοπικής παραγωγής κουλτούρας και γνώσης ή και χώροι δημιουργίας της δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τα συμφέροντα αυτά με παθητικότητα, σε μια λογική υποχώρησης και επιβίωσης. Απόδειξη αυτού είναι οι αμέτρητες νίκες των ιδιωτικών συμφερόντων εναντίον "των κοινών" τους τελευταίους αιώνες, που οδηγούν σε περισσότερα κέρδη και εξουσία για εκείνα και τις διεκδικήσεις τους, η επικράτηση της ιδεολογίας του νεοφιλελευθερισμού  τις τελευταίες δεκαετίες που παρουσιάζεται ως ο απόλυτος οικονομικός ρεαλισμός (τεχνοκρατισμός) και γίνεται δεκτός ως τέτοιος για πολλούς ανθρώπους. Το να μην αντιδρούν οι βιβλιοθήκες σε αυτό είναι πολιτική στάση. Είναι η στάση του συντηρητισμού, καθώς αποδέχεται τις δυνάμεις αυτές και αρνείται να τις αμφισβητήσει (πόσο μάλλον να λειτουργήσει ως φορέας αλλαγής τους), προσφέροντας έτσι νομιμοποίηση. Το να μην δίνει στους χρήστες της ευκαιρίες να μάθουν και να αντιδράσουν σε αυτές τις δυνάμεις είναι πολιτική στάση, εντός και εκτός όσων βιβλιοθηκών λειτουργούν ακόμη στον βαθμό που λειτουργούν είναι συστράτευση με την ιδεολογία που θέλει την ιδιωτική ιδιοκτησία, τις αγορές και τις συνιστώσες αυτών ως ενδυναμωμένους φορείς πολιτικής αλλαγής εις βάρος μιας αποδυναμωμένης δημοκρατίας (λίγα λόγια για αυτά στο Huzar, 2014). Βλέποντας αυτήν την ιστορία για το πως οι βιβλιοθηκονόμοι στο Κονέκτικατ (αρχικά) τα έβαλαν με την κυβέρνηση του George W. Bush και την καφκική-οργουελική Patriot Act που ψηφίστηκε στα πλαίσια του "πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία", αρνούμενοι να προδώσουν το ιδιωτικό απόρρητο των χρηστών τους, αναρωτιέται κανείς πόσοι "δίκαιοι" αρκούν για να αντισταθούν σε δυνάμεις που αρχικά φαντάζουν ανυπέρβλητες.

Για εκείνους που πιστεύουν πως "η γνώση είναι δύναμη", και επομένως θεωρούν πως με το να παρέχεις πρόσβαση ή έκθεση σε αυτήν αρκεί για να έχεις έναν συνειδητοποιημένο, ενεργό, αυτοδύναμο πολίτη, νομίζω το Game of Thrones απάντησε σε αυτήν την αφελή ρήση καλύτερα από όσο θα μπορούσαν εκατό ακαδημαϊκοί:

βιβλιογραφία

3d Printing at the Walnut Creek Library. (n.d.). Retrieved 31 March 2016, from https://www.youtube.com/watch?v=cjEjsnXuVUU

Aaron Swartz stood up for freedom and fairness – and was hounded to his death. (2015, February 7). The Guardian. Retrieved from http://www.theguardian.com/commentisfree/2015/feb/07/aaron-swartz-suicide-internets-own-boy

Alvim, L., & Calixto, J. A. (2013). Public Libraries, the crisis of the Welfare State and the social networks: the Portuguese case. IFLA World Library and Information Congress. Retrieved from http://dspace.uevora.pt/rdpc/handle/10174/8663

bclibrarytechnicians. (2012, March 6). A New Class System: The Need for First Nations Classification. Retrieved from https://bclaltas.wordpress.com/2012/03/06/a-new-class-system-the-need-for-first-nations-classification/

Berman, S. (1980). Access to Alternatives: New Approaches in Cataloging. Collection Building, 2(2), 28–53. http://doi.org/10.1108/eb023040

Berman, S. (1983). Where Have All the Moonies Gone? The Reference Librarian, 3(9), 133–143. http://doi.org/10.1300/J120v03n09_12

Berman, S. (1984). Subject Cataloging: Critiques and Innovations. Psychology Press.

Berman, S. (1985). ‘Give Peace A Chance’: Subject Access to Material on Nukes, Militarism, and War. Technical Services Quarterly, 3(1-2), 113–126. http://doi.org/10.1300/J124v03n01_11

Berman, S. (2000). Finding material on ‘those people’(and their concerns) in library catalogs. MultiCultural Review, 9(2), 28–49.

Berman, S. (2007). Classism in the stacks: libraries and poverty. Journal of Information Ethics, 103.

Bodó, B. (2015). Libraries in the post-scarcity era. Bodó B.(2015): Libraries in the Post-Scarcity Era in: Porsdam (ed): Copyrighting Creativity: Creative Values, Cultural Heritage Institutions and Systems of Intellectual Property, Ashgate.

Bohman, J. (2015). Critical Theory. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2015). Retrieved from http://plato.stanford.edu/archives/win2015/entries/critical-theory/

Breindl, Y., & Briatte, F. (2013). Digital protest skills and online activism against copyright reform in France and the European Union. Policy & Internet, 5(1), 27–55.

Budd, J. M. (2001). Knowledge and Knowing in Library and Information Science: A Philosophical Framework. Scarecrow Press.

Cherry, A., & Mukunda, K. (2015). A Case Study in Indigenous Classification: Revisiting and Reviving the Brian Deer Scheme. Cataloging & Classification Quarterly, 53(5-6), 548–567. http://doi.org/10.1080/01639374.2015.1008717

Closet-Crane, C. (2011). A Critical Analysis of the Discourse on Academic Libraries as Learning Places. In D. E. Williams & J. Golden (Eds.), Advances in Library Administration and Organization (Vol. 30, pp. 1–50). Emerald Group Publishing Limited. Retrieved from http://www.emeraldinsight.com/doi/abs/10.1108/S0732-0671%282011%290000030004

Cohen, D. (2015, October 22). What the Google Books Victory Means for Readers. The Atlantic. Retrieved from http://www.theatlantic.com/technology/archive/2015/10/what-the-google-books-victory-means-for-readers-and-libraries/411910/

Constructivism Facts, information, pictures | Encyclopedia.com articles about Constructivism. (n.d.). Retrieved 27 March 2016, from http://www.encyclopedia.com/topic/Constructivism.aspx

Cook, M. (2016, February 13). PG Monthly Newsletter (2016-02-03). Retrieved 3 April 2016, from http://www.gutenbergnews.org/20160213/pg-monthly-newsletter-2016-02-03/

Cope, J. (2010). Information literacy and social power. Critical Library Instruction: Theories and Methods, 13–27.

Day, R. E. (2008). The Modern Invention of Information: Discourse, History, and Power. SIU Press.

DMCA. (n.d.). Retrieved 3 April 2016, from https://www.eff.org/issues/dmca

Doherty, J. J. (2007). No shhing: Giving voice to the silenced: An essay in support of critical information literacy. Library Philosophy and Practice, 9(2), 28.

Doherty, J. J., & Ketchner, K. (2005). Empowering the intentional learner: A critical theory for information literacy instruction.

Douglas Rushkoff. (n.d.). Retrieved 31 March 2016, from https://www.qc.cuny.edu/Academics/Degrees/DAH/MediaStudies/Pages/Douglas-Rushkoff.aspx

Drabinski, E. (2008). Queering Library Space: Notes Toward a New Geography of the Library. I: Proceedings. Thinking Critically. Alternative Methods and Perspectives in Library and Information. Red. Elizabeth Buchanan & Carolyn Hansen, Wisconsin: Center of Information Policy Research, (s 37). Retrieved from http://www.emilydrabinski.com/wp-content/uploads/2012/06/ThinkingCritically.pdf

Drabinski, E. (2013). Queering the Catalog: Queer Theory and the Politics of Correction. The Library Quarterly, 83(2), 94–111. http://doi.org/10.1086/669547

Edwards, R., & Shulenburger, D. (2003). The High Cost of Scholarly Journals:(And What To Do About It). Change: The Magazine of Higher Learning, 35(6), 10–19.

Elmborg, J. (2006). Critical information literacy: Implications for instructional practice. The Journal of Academic Librarianship, 32(2), 192–199.

Elsevier. (n.d.). Tips on marketing the 21st-century library. Retrieved 31 March 2016, from https://www.elsevier.com/connect/story/library-and-information-science/tips-from-an-unlikely-librarian-on-marketing-the-21st-century-library

Encryption: A Matter of Human Rights. (n.d.). Retrieved 3 April 2016, from http://www.amnestyusa.org/research/reports/encryption-a-matter-of-human-rights

Fairbairn, J., & Lipeikaite, U. (2014). Small services big impact: public libraries’ contribution to urban and rural development. Retrieved January, 20, 2015.

Fair Use and Digital Rights Management: Preliminary Thoughts on the (Irreconcilable?) Tension between Them. (2005, March 11). Retrieved 3 April 2016, from https://www.eff.org/wp/fair-use-and-digital-rights-management-preliminary-thoughts-irreconcilable-tension-between-them

Farr, A. (2014). Herbert Marcuse. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2014). Retrieved from http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/marcuse/

Fischman Afori, O. (2013). The Battle Over Public E-Libraries – Taking Stock and Moving Ahead. IIC - International Review of Intellectual Property and Competition Law, 44(4), 392–417. http://doi.org/10.1007/s40319-013-0047-0

Foskett, A. C. (1970). A New Approach to Teaching Classification and Subject Cataloging. Journal of Education for Librarianship, 10(4), 276. http://doi.org/10.2307/40322084

Foskett, A. C. (1972). The Subject Approach: Recent Developments in Indexing. Journal of Librarianship and Information Science, 4(4), 240–252.

Google defeats authors in U.S. book-scanning lawsuit. (2013, November 14). Reuters. Retrieved from http://www.reuters.com/article/us-google-books-idUSBRE9AD0TT20131114

Greek, Libraries and The New World: Βιβλιοθηκονόμος; Όχι, σίγουρα δεν είναι αυτό…. (n.d.). Retrieved from http://tuxlibrary.blogspot.com/2010/11/blog-post_23.html

Hilary Putnam | American philosopher. (n.d.). Retrieved 3 April 2016, from http://www.britannica.com/biography/Hilary-Putnam

History of U.S. Military Interventions since 1890. (n.d.). Retrieved 9 April 2016, from http://academic.evergreen.edu/g/grossmaz/interventions.html

Hitchens, A. D. (2014). eBooks: The Revolution Will Be Digitized.

Honma, T. (2005). Trippin’ Over the Color Line: The Invisibility of Race in Library and Information Studies. InterActions: UCLA Journal of Education and Information Studies, 1(2). Retrieved from http://escholarship.org/uc/item/4nj0w1mp

Huzar, T. (2014). Neoliberalism, democracy and the library as a radically inclusive space. Retrieved from http://library.ifla.org/id/eprint/835

IFLA -- Limitations and Exceptions to Copyright and Neighbouring Rights in the Digital Environment: An International Library Perspective (2004). (n.d.). Retrieved 10 April 2016, from http://www.ifla.org/publications/limitations-and-exceptions-to-copyright-and-neighbouring-rights-in-the-digital-environm

IFLA/UNESCO Public Library Manifesto 1994. (n.d.). Retrieved 10 April 2016, from http://www.ifla.org/publications/iflaunesco-public-library-manifesto-1994

Jong, S. de, & Koevoets, S. (Eds.). (2013). Teaching gender with libraries and archives: the power of information. Utrecht, The Netherlands : Budapest, Hungary: ATGENDER, The European Association for Gender Research, Education and Documentation ; Central European University Press.

Koha - Open Source ILS - Integrated Library System. (n.d.). Retrieved 3 April 2016, from http://www.koha.org/

Lee, D. (2011). Indigenous Knowledge Organization: A Study of Concepts, Terminology, Structure and (Mostly) Indigenous Voices. Partnership: The Canadian Journal of Library and Information Practice and Research, 6(1). Retrieved from https://journal.lib.uoguelph.ca/index.php/perj/article/view/1427

Leith, D. (2013). Representations of the Concept of Trust in the Literature of Library and Information Studies. Cosmopolitan Civil Societies: An Interdisciplinary Journal, 5(3), 54–74.

Lester, D., & others. (2011). Unshackling basic knowledge:[The thorny situation in biomedicine where private journal publishers control taxpayer-funded research literature.]. Policy: A Journal of Public Policy and Ideas, 27(4), 48.

Library Copyright Alliance. (n.d.). Comments of the Library Copyright Alliance on the Transantlantic Trade and Investment Partnership. Retrieved 2 April 2016, from http://www.librarycopyrightalliance.org/storage/documents/lca-ttip-comments-final-10may13.pdf

Library Copyright Alliance Comments on Transatlantic Trade and Investment Partnership | Association of Research Libraries® | ARL®. (n.d.). Retrieved 2 April 2016, from http://www.arl.org/news/arl-news/2727-library-copyright-alliance-comments-on-the-transatlantic-trade-and-investment-partnership

Lumley, R. M. (2015). Conceptualizing a Future for Library Classification. Wisdom in Education, 5(2), 3.

MacDonald, F. (n.d.). Researcher illegally shares millions of science papers free online to spread knowledge. Retrieved 3 April 2016, from http://www.sciencealert.com/this-woman-has-illegally-uploaded-millions-of-journal-articles-in-an-attempt-to-open-up-science

Mai, J. (2011). The modernity of classification. Journal of Documentation, 67(4), 710–730. http://doi.org/10.1108/00220411111145061

Marshall, J. (1972). LC labeling: An indictment. Revolting Librarians, 45–49.

Matulionyte, R. (2016). 10 years for Google Books and Europeana: copyright law lessons that the EU could learn from the USA. International Journal of Law and Information Technology, eav018. http://doi.org/10.1093/ijlit/eav018

Meier, W. A. (2000). Media ownership–Does it matter? Meir Cites Bagdikian, 300.

Monseau, S. (2008). Fit for purpose: why the European Union should not extend the term of related rights protection in Europe. Fordham Intell. Prop. Media & Ent. LJ, 19, 629.

Montoya, R. D. (2016). A Classification of Digital Emergence: A Critical Approach to the Production of Digital Objects in Special Collections. Canadian Journal of Academic Librarianship, 1(1). Retrieved from http://www.cjal.ca/index.php/capal/article/download/24305

More about IFLA. (n.d.). Retrieved 10 April 2016, from http://www.ifla.org/about/more

Ng, W. (2012). Can we teach digital natives digital literacy? Computers & Education, 59(3), 1065–1078. http://doi.org/10.1016/j.compedu.2012.04.016

Nicholson, K. (n.d.). CAIS Paper: Information Literacy as a Situated Practice in the Neoliberal University. Retrieved from http://www.cais-acsi.ca/ojs/index.php/cais/article/viewFile/901/821

Nossek, H., Adoni, H., & Nimrod, G. (2015). Is print really dying? The state of print media use in Europe. International Journal of Communication, 9, 365–385.

Occupy Education v. the Gates Foundation. (2012, March 14). Retrieved 3 April 2016, from http://www.counterpunch.org/2012/03/14/occupy-education-v-the-gates-foundation/

Olson, H. A. (1998). Mapping beyond Dewey’s boundaries: Constructing classificatory space for marginalized knowledge domains. Library Trends, 47(2), 233–254.

Olson, H. A. (2011). Sameness and Difference. Library Resources & Technical Services, 45(3), 115–122.

Olson, H. A., & Schlegl, R. (1999). Bias in subject access standards: a content analysis of the critical literature. Information Science: Where Has It Been, Where Is It Going, 9–11.

Olson, H. A., & Schlegl, R. (2001). Standardization, objectivity, and user focus: A meta-analysis of subject access critiques. Cataloging & Classification Quarterly, 32(2), 61–80.

Open Book Alliance. (n.d.). Retrieved 31 March 2016, from http://openbookalliance.org/

Oxenham, S. (2016, February 9). Meet the Robin Hood of Science. Retrieved 3 April 2016, from http://bigthink.com/neurobonkers/a-pirate-bay-for-science

Panezi, A. (2014). Legal Challenges for Online Digital Libraries. IDP: Revista de Internet, Derecho Y Politica, (19). Retrieved from http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&profile=ehost&scope=site&authtype=crawler&jrnl=16998154&AN=101332004&h=u3m2z3uMpwp9%2BO9mkiUxRYLnTRudMqvVlCX6YsuE2C5SfcDSx4VS99Gb%2FI6O%2BNWxIK7UPHNDUPFCP0QuZqHN2g%3D%3D&crl=c

Phony Generosity: the Self-Serving Charity of Mark Zuckerberg. (2015, December 3). Retrieved 3 April 2016, from http://www.counterpunch.org/2015/12/03/phony-generosity-the-self-serving-charity-of-mark-zuckerberg/

Program or be Programmed: Ten Commands for a Digital Age | Interactive 2010 | SXSW. (n.d.). Retrieved 31 March 2016, from https://www.youtube.com/watch?v=imV3pPIUy1k

Respingue-Perrin, S. (2013). Too early, too fast? The regulation of the eBook market in France and its possible effects on EU libraries. LIBER Quarterly, 23(2). http://doi.org/10.18352/lq.8539

Retraction Watch - Tracking retractions as a window into the scientific process at Retraction Watch. (n.d.). Retrieved 9 April 2016, from http://retractionwatch.com/

Ritzer, G. (Ed.). (2007). The Blackwell Encyclopedia of Sociology. Oxford, UK, Malden, USA and Carlton, Australia: Blackwell Publishing Ltd. Retrieved from http://doi.wiley.com/10.1111/b.9781405124331.2007.x

Rowley, J. (2008). Understanding digital content marketing. Journal of Marketing Management, 24(5-6), 517–540. http://doi.org/10.1362/026725708X325977

Sadler, B., & Bourg, C. (2015). Feminism and the Future of Library Discovery. The Code4Lib Journal, (28). Retrieved from http://journal.code4lib.org/articles/10425

Sample, I., & correspondent, science. (2012, April 24). Harvard University says it can’t afford journal publishers’ prices. The Guardian. Retrieved from https://www.theguardian.com/science/2012/apr/24/harvard-university-journal-publishers-prices

Scholarly Publishing - MIT Libraries | Working With the MIT Faculty Open Access Policy. (n.d.). Retrieved from https://libraries.mit.edu/scholarly/mit-open-access/open-access-at-mit/mit-open-access-policy/working-with-the-mit-faculty-open-access-policy/

Schroeder, R., & Hollister, C. V. (2014). Librarians’ Views on Critical Theories and Critical Practices. Behavioral & Social Sciences Librarian, 33(2), 91–119. http://doi.org/10.1080/01639269.2014.912104

Searing, S. E. (1999). How libraries cope with interdisciplinarity: the case of women’s studies. na.

Smith, P. J. (2014). The Rise, Fall, and Rise of ACTA? Digital Studies / Le Champ Numérique, 0(0). Retrieved from http://digitalstudies.org/ojs/index.php/digital_studies/article/view/261

Steve Schlackman. (2014, February 15). How Mickey Mouse Keeps Changing Copyright Law [Article]. Retrieved 2 April 2016, from http://artlawjournal.com/mickey-mouse-keeps-changing-copyright-law/

Suppression Stories, by Brian Martin. (n.d.). Retrieved 2 April 2016, from http://www.bmartin.cc/dissent/documents/ss/ssall.html

The IFLA Position on Public Lending Right (2016). (n.d.). Retrieved 10 April 2016, from http://www.ifla.org/publications/the-ifla-position-on-public-lending-right--2016-

The Librarians Who Battled the Patriot Act - David Goodman - YouTube. (n.d.). Retrieved 2 April 2016, from https://www.youtube.com/watch?v=LC9wLGNPZH0

The PLA Blog | Official Blog of the Public Library Association. (n.d.). Retrieved from http://plablog.org/2009/01/new-classification-system-for-public-libraries.html

Tomren, H. (2004). Classification, bias, and American Indian materials. Retrieved May, 26, 2011.

YaleUniversity. (2009). Library 2.0 Panel 1, Part 1: The Future of the Library. Retrieved from https://www.youtube.com/watch?v=Xy2q-hq8wF0

Yu, P. K. (2003). Escalating Copyright Wars, The. Hofstra L. Rev., 32, 907.

Γαρουφάλλου, Ε., Κουλούρης, Α., Καπιδάκης, Σ., & Τροχόπουλος, Ι. (2015). Πρόσβαση στο πολιτιστικό περιεχόμενο κατανεμημένων ελληνικών αποθετηρίων στο πλαίσιο του προγράμματος Europeanalocal.

Κατσαμάκης, Α. από Γ. (n.d.). ο βιβλιοθηκάριος: η δουλειά της και η δουλειά μου... Retrieved from http://vivliothekarios.blogspot.com/2010/11/blog-post_23.html
Λιβιτσάνος, Γ. (2016, Απρίλης 14). Σκανδαλώδης - και φέτος - η φοροαποφυγή των εφοπλιστών. The Press Project. Retrieved from http://www.thepressproject.gr
Ξεπούλημα άνευ προηγουμένου στο κεφάλαιο (2009, Ιούλιος 16), Ριζοσπάστης. Retrieved from http://www.rizospastis.gr
Σούλη, Ρ. (2009, Μάης 31). Εκχώρηση ... εν κρυπτώ. Ριζοσπάστης. Retrieved from http://www.rizospastis.gr
Σούλη, Ρ. (2012, Απρίλης 29). «Ναυαρχίδα» διείσδυσης των μονοπωλίων στον πολιτισμό. Ριζοσπάστης. Retrieved from http://www.rizospastis.gr